Καλή νέα από την Ιταλία. Μετά από μια περίοδο πολιτικού και κοινωνικού κλεισίματος, νέα σενάρια εμφανίζονται στον ορίζοντα. Η Ιταλία τις τελευταίες δεκαετίες αποτέλεσε χώρα που έχει υποστεί τεράστια μεταναστευτικά κύματα: πολλές στατιστικές έχουν που συχνά ευνοούσαν μια αυξανόμενη κατάσταση αδικαιολόγητου φόβου στη πληθυσμό. Ο φόβος των διαφορετικών και των λεγόμενων εισβολών, έχουν ευνοούσαν τη δημιουργία κινημάτων σκέψης που δικαιολογούσαν ορισμένες αμφισβητήσιμες θέσεις της ιταλικής πολιτικής συνιστώσας.
A Η θεμελιώδης στιγμή στη συζήτηση για τη μετανάστευση έρχεται στην αρχή του Αυγούστου, και συγκεκριμένα στις 9 Αυγούστου 2019: την ημέρα κατά την οποία η λεγόμενη “Ασφάλεια Decreto bis” εγκρίνεται από το ιταλικό κοινοβούλιο. Το νομοσχέδιο αυτό επιθυμούσε η πρώην υπουργός Εσωτερικών, Ματέο Σαλβίνι, στο πλαίσιο της αδιάκοπης δραστηριότητάς του να καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης. Το διάταγμα προβλέπει πολυάριθμα σημεία που ο πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, Σέρτζιο Ματαρέλα, έχει αποκαλέσει “επικριτές”.
Στο Ειδικότερα, το παρόν διάταγμα επιτρέπει στον Υπουργό Εσωτερικών, με τον Υπουργό Άμυνας και τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, αφού ενημερώσει τον Πρόεδρο του Συμβουλίου, να περιορίζει ή να απαγορεύει την είσοδο και τη διέλευση των πλοίων στα χωρικά ύδατα για λόγους τάξης και δημόσιας ασφάλειας. Επιπλέον, θεσπίστηκε υψηλή χρηματική ποινή. Αυτή η απάντηση της ιταλικής κράτους και η πολιτική των “κλειστών λιμένων” προκάλεσαν σημαντική συζητήσεις: πρώτα απ“ όλα αμφιβολίες, σχετικά με τη συμμόρφωση με το ιταλικό Σύνταγμα και τις διεθνείς συνθήκες. Όσον αφορά τις κυρώσεις κατά των πλοίων, στο σε περίπτωση εκφόρτωσης στα ιταλικά χωρικά ύδατα χωρίς άδεια, σύμφωνα με τον πρόεδρο Ματταρέλλα, ”δεν φαίνεται λογικό ότι κανένα κριτήριο δεν έχει έχει εισαχθεί το οποίο να διακρίνει τον τύπο του πλοίου... ή γιατί τα πρόσωπα που γίνονται δεκτά στο πλοίο και μεταφέρονται“. Επιπλέον, οι διεθνείς υποχρεώσεις της Ιταλίας και συμφωνίες πρέπει να γίνουν σεβαστές. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, το ”Montego Bay Σύμβαση”, η οποία ορίζει, στο άρθρο 98, ότι ”κάθε κράτος οφείλει να απαιτεί από τον πλοίαρχο ενός πλοίου που φέρει τη σημαία του, εφόσον μπορεί να το κάνει χωρίς να σοβαρό κίνδυνο για το πλοίο, το πλήρωμα ή τους επιβάτες: (α) να παρέχει βοήθεια σε κάθε πρόσωπο που βρίσκεται στη θάλασσα και κινδυνεύει να χαθεί- (β) να προχωρήσει με κάθε δυνατή ταχύτητα για τη διάσωση προσώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο, εάν ενημερωθεί για την ανάγκη τους για βοήθεια, στο μέτρο που η ενέργεια αυτή μπορεί εύλογα να αναμένεται (γ) μετά από σύγκρουση, να παρέχει βοήθεια στο άλλο πλοίο, στο πλήρωμά του και τους επιβάτες του και, όπου είναι δυνατόν, να ενημερώνει το άλλο πλοίο για το όνομα του το δικό του πλοίο, το λιμάνι νηολόγησής του και το πλησιέστερο λιμάνι στο οποίο θα προσεγγίσει".
Ο Ματαρέλα προειδοποίησε επίσης την ιταλική κυβέρνηση για τον κίνδυνο παραβίασης του άρθρου 10 του ιταλικού Συντάγματος και άλλων συνταγματικών διατάξεις. Συγκεκριμένα, τα δύο πρώτα άρθρα του διατάγματος κατά κάποιο τρόπο επαναλαμβάνουν αυτά τα κρίσιμα ζητήματα: πρώτα απ“ όλα επιβεβαιώνει τον σεβασμό των διεθνών δικαίου, αλλά και θέτει απαγορεύσεις πρόσβασης στα ιταλικά χωρικά ύδατα. Οι απαγορεύσεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο και με το άρθρο 10 του ιταλικού Συντάγματος, το οποίο επιβάλλει τον σεβασμό των διεθνών συνθηκών. Στη συνέχεια ένα δεύτερο πρόβλημα, που συνδέεται με ένα άλλο άρθρο του Συντάγματος. Το διάταγμα ασχολείται με το ευαίσθητο θέμα της δημόσιας τάξης και ασφάλειας. Το άρθρο 2 του Ιταλικού Συντάγματος εισάγει το καθήκον της αλληλεγγύης, από το οποίο απορρέουν οι νόμοι που υπογραμμίζει την υποχρέωση διάσωσης και το έγκλημα σε περίπτωση παράλειψης: Το ”διάταγμα για την ασφάλεια Bis“ κινδυνεύει να έρθει σε αντίθεση με αυτά. Το άρθρο 2 του ”διατάγματος ασφαλείας bis" αναφέρει ότι ο καπετάνιος ενός σκάφους που σώζει ναυαγούς μπορεί να τιμωρηθεί εάν εισέλθει σε ιταλικό χωρικά ύδατα παραβιάζοντας την απαγόρευση που έχει επιβάλει ο υπουργός Εσωτερικών, του Υπουργού Άμυνας και του Υπουργού Μεταφορών. Οι κυρώσεις αυτές θα μπορούσαν να είναι θεωρούνται αντισυνταγματικές λόγω της σύγκρουσης με το καθήκον της αλληλεγγύης που περιέχεται στο ιταλικό σύνταγμα. Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη τη διεθνή δίκαιο της θάλασσας και τη Σύμβαση της Γενεύης, το άρθρο 33 της Σύμβασης ρυθμίζει την αρχή της μη επαναπροώθησης του πρόσφυγα προς τα σύνορα των εδαφών στα οποία απειλείται η ζωή ή η ελευθερία του.
Στο Στην Ιταλία, σύμφωνα με τις στατιστικές, όχι μόνο δεν υπάρχει ασφάλεια έκτακτης ανάγκης, αλλά δεν υπάρχει καν πραγματικό μεταναστευτικό ζήτημα: ο αριθμός των αποβιβάσεων έχει μειωθεί και μόνο ένα ελάχιστο μέρος των αφίξεων στις ιταλικές ακτές γίνεται μέσω ΜΚΟ. Παρά την όλα αυτά, αυτή ήταν η απάντηση: δεν είμαστε σε θέση να βάλουμε τον εαυτό μας στα παπούτσια αυτών των ανθρώπων σε φυγή, σε διέλευση, σε μετανάστευση από προβλήματα που γνωρίζουμε υπάρχουν, αλλά κάνουμε ότι δεν τα βλέπουμε ή ότι δεν τα ακούμε. Γιατί λοιπόν να παραβιάζουμε, ή μάλλον προδίδουμε τα ιδανικά που περιέχονται στα συνταγματικά έγγραφα και τα διεθνή συνθήκες;
Με την ταχεία κλιμάκωση των πολιτικών γεγονότων των τελευταίων εβδομάδων, πολλά πράγματα έχουν στο ιταλικό πολιτικό τοπίο: στη γενική σύγχυση που χαρακτηρίζει την “Bel Paese”, οι παίκτες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει. Το ζήτημα των μεταναστών επανήλθε στο προσκήνιο. Η ιδέα είναι να αλλάξει το “διάταγμα για την ασφάλεια bis”, ή τουλάχιστον να το τροποποιήσει, ώστε να καταστεί η Ιταλία μια χώρα κατάλληλη για κοινωνική ενσωμάτωση. Παρά ταύτα, υπάρχουν ορισμένα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, όπως το Alan Kurdi: το πλοίο της γερμανικής ΜΚΟ Sea Eye, στις 31 Αυγούστου, έσωσε 13 ανθρώπους (εκ των οποίων 8 ανήλικοι) στη Μεσόγειο. Μέχρι σήμερα το πλοίο εμποδίζεται να να αποβιβαστεί τόσο στο λιμάνι της Μάλτας όσο και στην Ιταλία: τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν ότι η αλλαγή του κλίματος είναι ακόμη αναγκαία και οφειλόμενη. Παρά τις πολιτικές και εδαφικών αρμοδιοτήτων, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη ζωή και στο σεβασμό της της.
Το Ελπίζουμε ότι μπορούμε να δώσουμε νέα ζωή στην πολιτική αποδοχής, διαχείρισης και ένταξης των μεταναστών και, πάνω απ“ όλα, στην πολιτική των ”ανοικτών λιμανιών". Μετά το να έχουν δεχθεί σκληρή κριτική και παρεξηγήσεις, οι ΜΚΟ θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη δουλειά τους χωρίς καμία ανησυχία, σε πλήρη συμμόρφωση με τις διεθνείς συμφωνίες που εγγυώνται το σεβασμό του ατόμου και των δικαιωμάτων του.
