Αυτό το άρθρο γράφτηκε από τον Thomas Leroux.
Από αριστερά προς τα δεξιά: Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Mark Rutte, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, ο πρόεδρος της Τυνησίας Kais Saied, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni. - Copyright Ευρωπαϊκή Ένωση, 2023.
Τα τελευταία χρόνια, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την εισροή μεταναστών από τη Μέση Ανατολή και την υποσαχάρια Αφρική, η ΕΕ έχει εξωτερικεύσει τις συνοριακές της πολιτικές μέσω επικερδών συμφωνιών που έχει υπογράψει με γειτονικές τρίτες χώρες. Οι συμφωνίες αυτές είδαν την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula Von Der Leyen, να ταξιδεύει στην Τυνησία και το Μαρόκο, μεταξύ άλλων, για να συνάψει συμφωνίες, συνδέοντας έτσι δημοσίως την ΕΕ με χώρες που συχνά έχουν πολύ κακό ιστορικό ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Human Rights Watch, 2023).
Αυτή η σειρά συμφωνιών ξεκίνησε τον Μάιο του 2016, όταν η ΕΕ υπέγραψε συμφωνία με την Τουρκία, σύμφωνα με την οποία η τελευταία συμφώνησε να λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για να εμποδίσει τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, οι οποίοι προέρχονταν κυρίως από τη Συρία, να εγκαταλείψουν τις ακτές της για να εισέλθουν στην Ελλάδα ή τη Βουλγαρία. Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ κατέβαλε το ιλιγγιώδες ποσό των έξι δισεκατομμυρίων ευρώ για να μπορέσει η Τουρκία να “βελτιώσει την ανθρωπιστική κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες στη χώρα”. Περιττό να πούμε ότι η συμφωνία αυτή δεν λειτούργησε κυρίως υπέρ της ΕΕ.
Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου υπογράφει συμφωνία με την ΕΕ το 2016.
Χάνοντας συμφωνίες
Για την ΕΕ, είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των ανθρώπων που κάνουν το επικίνδυνο ταξίδι από την Τουρκία στην Ελλάδα με βάρκα μειώθηκε ελαφρώς μετά το 2016 (αλλά εξακολουθεί να παραμένει υψηλός) (ICG, 2020), λόγω των αυστηρότερων ελέγχων από τους Τούρκους συνοριοφύλακες, αλλά για τους μετανάστες που προσπαθούν να περάσουν, έκανε τη διαδρομή πιο επικίνδυνη και πιο δαπανηρή. Οι λαθρέμποροι αύξησαν τις τιμές τους μετά τη συμφωνία, γεγονός που τους έκανε να ευημερούν ακόμη περισσότερο από ό,τι πριν.
Από γεωπολιτικής άποψης, αυτό έδωσε επίσης στον Τούρκο πρόεδρο, τον Ερντογάν, μια τεράστια επιρροή στην ΕΕ, την οποία, φυσικά, χρησιμοποίησε προς όφελός του. Ο Τούρκος πρόεδρος συχνά απειλούσε και εκβίαζε την ΕΕ με την προοπτική να ανοίξει τα τουρκικά σύνορα σε όλους τους μετανάστες, κάτι που αποτελεί τον χειρότερο εφιάλτη της ΕΕ (Reuters, 2020). Το σύμφωνο Τουρκίας-ΕΕ για τους μετανάστες έγινε επίσης μια από τις πρώτες πρόσφατες χρήσεις των μεταναστών ως όπλο γεωπολιτικής επιρροής. Η Λευκορωσία και η Ρωσία το σημείωσαν και χρησιμοποίησαν παρόμοια τακτική στα πολωνικά σύνορα το 2021.
Η αντιπαράθεση στα σύνορα Πολωνίας-Λευκορωσίας τον Νοέμβριο του 2021. Yuri Shamshur/TASS/ZUMA Press.
Αυτές οι εξαιρετικά προσοδοφόρες συμφωνίες έφεραν και πάλι την ΕΕ σε ευάλωτη θέση, εκθέτοντας τις αδυναμίες του οργανισμού.
Μη έχοντας διδαχθεί από την προηγούμενη αυτή συμφωνία με την Τουρκία, η ΕΕ έχει τώρα υπογράψει παρόμοιες συμφωνίες με τη Μαυριτανία (2024), τη Λιβύη (το 2019) και την Τυνησία (το 2023) (Politico, 2023). Αυτές οι εξαιρετικά προσοδοφόρες συμφωνίες φέρνουν για άλλη μια φορά την ΕΕ σε ευάλωτη θέση, εκθέτοντας τις αδυναμίες του οργανισμού. Επιπλέον, όσον αφορά τα δικαιώματα των μεταναστών και την ασφάλειά τους, οι συμφωνίες αυτές είναι καταστροφικές. Στην Τυνησία, για παράδειγμα, ο Kais Saied, ο πρόεδρος της χώρας, έχει χρησιμοποιήσει έναν αντι-μεταναστευτικό λόγο και λόγο μίσους προς τους ανθρώπους που προέρχονται από την υποσαχάρια Αφρική για να αυξήσει τη δημοτικότητά του εντός της Τυνησίας. Αυτό έχει δημιουργήσει πολλή τεκμηριωμένη βία κατά των κοινοτήτων της Υποσαχάριας στη χώρα από την αστυνομία, τους συνοριοφύλακες, αλλά και από μεμονωμένα μέλη της κοινωνίας των πολιτών που έχουν εκνευριστεί από τα σχόλια του Kais Saied.
Άνθρωποι από την Υποσαχάρια Αφρική στη διαδρομή της μετανάστευσης στο Σφαξ το 2023. Al Jazeera.
Αποτελέσματα των συμφωνιών
Επομένως, οι συμφωνίες αυτές δεν αποδυναμώνουν μόνο την ΕΕ από άποψη γεωπολιτικής επιρροής, θέτουν σε κίνδυνο τους μετανάστες, αλλά έχουν επίσης επιπτώσεις στο εσωτερικό των χωρών με τις οποίες η ΕΕ συνάπτει αυτές τις συμφωνίες. Στον Νίγηρα, για παράδειγμα, αυτές οι μεταναστευτικές συμφωνίες εξωτερίκευσης των συνόρων μειώνουν τη δημοτικότητα της ΕΕ στους τοπικούς πληθυσμούς, καθώς θεωρούνται παρέμβαση στην τοπική πολιτική. Στο εσωτερικό της δυτικοαφρικανικής χώρας, αν και επίσης λόγω της αποικιοκρατικής ιστορίας, ένα συγκεκριμένο στοιχείο της μεταναστευτικής συμφωνίας ΕΕ-Νίγηρα οδήγησε τους τοπικούς πληθυσμούς να ζητήσουν την απομάκρυνση όλων των ξένων συνόρων και παρεμβάσεων στο εσωτερικό της χώρας, επηρεάζοντας έτσι τα συμφέροντα της ΕΕ.
Έλλειψη λύσεων αλλά ευκαιρίες για το μέλλον
Συνολικά, είναι η απελπισία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η έλλειψη λύσεων για την αντιμετώπιση της λεγόμενης μεταναστευτικής κρίσης που οδήγησε σε αυτές τις συμφωνίες, οι οποίες αποδυναμώνουν τη δύναμη και τη διεθνή θέση του θεσμού.
Θα προωθήσει μια πιο ανοικτή Ευρώπη
Η δημιουργία πιο ασφαλών διαδρομών για τους μετανάστες και η εφαρμογή πιο δεκτικών πολιτικών απέναντι στους μετανάστες μπορεί να αποτελέσει θετική αλλαγή για την ΕΕ. Θα προωθούσε μια πιο ανοικτή Ευρώπη, που θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα άτομα, ενώ θα περιόριζε τις διακρίσεις.
Η ΕΕ ιδρύθηκε με βάση αυτές τις αρχές, και ο χώρος Σένγκεν, για παράδειγμα, ήταν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση προς έναν κόσμο χωρίς σύνορα.
Η ΕΕ-φρούριο πρέπει να ανοιχτεί για το μέλλον και να εργαστεί για την εφαρμογή των ανθρώπινων αξιών της πέραν των συνόρων της.
Αναφορές:
https://www.reuters.com/article/idUSKBN20Q2EJ/
https://iari.site/2021/03/09/the-eu-turkey-statement-goals-tools-and-issues/
https://www.infomigrants.net/fr/post/50387/eu-and-tunisia-sign-agreement-to-fight-illegal-migration
Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος INTEgreat, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της ένταξης των μεταναστών και των προσφύγων στις ευρωπαϊκές πόλεις.
ℹ️ Το INTEgreat είναι ένα έργο που αποσκοπεί στη βελτίωση της ένταξης των μεταναστών και των προσφύγων στις ευρωπαϊκές πόλεις. Συγκεντρώνει 7 οργανισμούς και φορείς από όλη την Ευρώπη: Ballafon (Ιταλία), Università di Bologna (Ιταλία), Social Hackers Academy (Ελλάδα), Synthesis (Κύπρος), Doras (Ιρλανδία), Limerick City and Country Council (Ιρλανδία) και OCC (Ισπανία).
Το έργο αυτό χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του ταμείου AMIF.
