Τα τελευταία χρόνια, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την εισροή μεταναστών που προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και την υποσαχάρια Αφρική, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει εξωτερικεύσει τις συνοριακές της πολιτικές μέσω επικερδών συμφωνιών που έχει υπογράψει με γειτονικές τρίτες χώρες. Ενώ οι συμφωνίες αυτές μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμες λύσεις για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, εγείρουν επίσης ηθικές, νομικές και ανθρωπιστικές ανησυχίες. Για παράδειγμα, οι συμφωνίες αυτές έχουν δει την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula Von Der Leyen, να ταξιδεύει στην Τυνησία και το Μαρόκο, μεταξύ άλλων, για να συνάψει συμφωνίες, συνδέοντας έτσι δημοσίως την ΕΕ με χώρες που συχνά έχουν πολύ κακό ιστορικό ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Human Rights Watch, 2023).
Ενώ οι συμφωνίες αυτές είναι πολύ προσοδοφόρες για τις χώρες-εταίρους, παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις για την ΕΕ. Πρώτον, παρέχουν μόχλευση στις χώρες εταίρους, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την απειλή ότι θα επιτρέψουν στους μετανάστες να φθάσουν στα σύνορα της ΕΕ ως πολιτικό εργαλείο. Δεύτερον, και ίσως λιγότερο ορατά, συμβάλλουν στην αρνητική αντίληψη για τους μετανάστες εντός των κρατών μελών της ΕΕ. Παρουσιάζοντας τους μετανάστες ως απειλή και τονίζοντας την ανάγκη οχύρωσης των ευρωπαϊκών συνόρων, οι συμφωνίες αυτές τροφοδοτούν το άγχος της κοινής γνώμης και συμβάλλουν στην άνοδο ακροδεξιών και λαϊκιστικών κινημάτων όπως το Vox στην Ισπανία ή το RN (παλιό FN) στη Γαλλία.
Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία χώρων για διαπολιτισμική αλληλεπίδραση καθίσταται όχι μόνο επιθυμητή αλλά και επιτακτική ανάγκη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, στο OCC πραγματοποιήσαμε αρκετές δραστηριότητες κοινωνικής συνοχής που οργανώθηκαν στο πλαίσιο του έργου INTEgreat, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της ένταξης των μεταναστών και των προσφύγων στις ευρωπαϊκές πόλεις.
Οι δραστηριότητες αυτές είναι απαραίτητες για να αντικρούσουν την αρνητική αφήγηση ότι οι συμφωνίες της ΕΕ και η ακροδεξιά ενθαρρύνουν
Μέσω μιας σειράς πολιτιστικών εργαστηρίων, καλέσαμε μέλη της κοινότητάς μας να μοιραστούν με την τοπική κοινότητα μια πολιτιστική πτυχή της χώρας καταγωγής τους. Ως αποτέλεσμα, μάθαμε για την ουκρανική τέχνη, τη γαστρονομία της Σενεγάλης, τους παραδοσιακούς χορούς της Βολιβίας και ανακαλύψαμε γεύματα από όλο τον κόσμο. Αυτές οι δραστηριότητες είναι απαραίτητες για να αντικρούσουμε την αρνητική αφήγηση που ενθαρρύνουν οι συμφωνίες της ΕΕ και η ακροδεξιά, καθώς αναδεικνύουν τον πολιτιστικό πλούτο και τις ιδιότητες που φέρνουν οι μετανάστες στον πολιτισμό της Καταλονίας και της Ισπανίας και δημιουργούν χώρους αλληλεπίδρασης και διαπολιτισμικών ανταλλαγών.
Σίγουρα, ο διαπολιτισμικός διάλογος παρέχει την ευκαιρία να αμφισβητηθούν τα στερεότυπα, να καταρριφθούν οι προκαταλήψεις και να οικοδομηθούν γέφυρες πέρα από τα πολιτισμικά χάσματα. Για το λόγο αυτό αναπτύξαμε επίσης το “Πλαίσιο στρατηγικής για την ένταξη”, το οποίο αποτελείται από μια μεθοδολογία με κατευθυντήριες γραμμές για πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην ένταξη στην Ευρώπη, λαμβάνοντας υπόψη τέσσερις θεματικούς τομείς (υγεία, απασχόληση, κατάρτιση & ανάπτυξη ικανοτήτων, κοινωνική συνοχή).
Για να αντιμετωπίσουμε τη λαϊκίστικη ρητορική γύρω από την εξωτερίκευση των συνόρων, υλοποιήσαμε δραστηριότητες προσαρμοσμένες στην τόνωση της κριτικής σκέψης.
Επιπλέον, οι χώροι που ενθαρρύνουν τον προβληματισμό και την κριτική σκέψη είναι απαραίτητοι για την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας της μετανάστευσης και της διαχείρισης των συνόρων. Τέτοια περιβάλλοντα επιτρέπουν στα άτομα να αμφισβητούν τις υποθέσεις, να αξιολογούν τα στοιχεία και να εξετάζουν εναλλακτικές απόψεις, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να θέτουν τις κυβερνήσεις και τα θεσμικά τους όργανα προ των ευθυνών τους, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν πιο ανθρώπινες και αποτελεσματικές μεταναστευτικές πολιτικές. Για να αντιμετωπίσουμε τη λαϊκίστικη ρητορική γύρω από την εξωτερίκευση των συνόρων, υλοποιήσαμε δραστηριότητες προσαρμοσμένες προς την κατεύθυνση της τόνωσης της κριτικής σκέψης.
Μια τέτοια πρωτοβουλία περιελάμβανε την προβολή του ντοκιμαντέρ “Anatomía de las Fronteras, το οποίο εξετάζει τα διάφορα σύνορα που συναντούν οι μετανάστες κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους και στις χώρες υποδοχής τους, και στη συνέχεια ακολουθεί μια συζήτηση που προκαλεί προβληματισμό με την ακτιβίστρια και ερευνήτρια Viviane Ogou. Μια άλλη προσπάθεια περιελάμβανε μια θεατρική παράσταση από τον θίασο No Somos Whoppi Glodberg, όπου η ηθοποιός Kelly Lua μοιράστηκε τις εμπειρίες της σχετικά με τον ρατσισμό, τη σεξουαλικότητα και τη μετανάστευση, ενθαρρύνοντας μια συζήτηση για τον δομικό ρατσισμό και τις ταυτότητες. Αυτές οι δραστηριότητες χρησιμεύουν ως ισχυρά εργαλεία για την αποδόμηση των κυρίαρχων λόγων και την προώθηση βαθύτερης κατανόησης και ενσυναίσθησης όσον αφορά τα ζητήματα μετανάστευσης.
Συνολικά, η εξωτερίκευση των συνόρων της ΕΕ αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στη διαπολιτισμική αλληλεπίδραση και τον κριτικό προβληματισμό. Συμμετέχοντας σε ουσιαστικό διάλογο και προωθώντας μια κουλτούρα κριτικής διερεύνησης, οι Ευρωπαίοι μπορούν να επιβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική δικαιοσύνη, απαιτώντας από τα κράτη μέλη τους να αποσυρθούν από τέτοιες συμφωνίες και να υποστηρίξουν μια πιο ανθρώπινη προσέγγιση της μετανάστευσης.
Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος INTEgreat, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της ένταξης των μεταναστών και των προσφύγων στις ευρωπαϊκές πόλεις.
Το INTEgreat είναι ένα έργο που αποσκοπεί στη βελτίωση της ένταξης των μεταναστών και των προσφύγων στις ευρωπαϊκές πόλεις. Συγκεντρώνει 7 οργανισμούς και φορείς από όλη την Ευρώπη: Ballafon (Ιταλία), Università di Bologna (Ιταλία), Social Hackers Academy (Ελλάδα), Synthesis (Κύπρος), Doras (Ιρλανδία), Limerick City and Country Council (Ιρλανδία) και OCC (Ισπανία).
Το έργο αυτό χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του ταμείου AMIF.
