Γράφει η Alice Ugolini, μακροχρόνια συνεργάτιδα στην OCC Greece.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια περίπου, τα σκάφη που φεύγουν από τη Λιβύη κατευθύνονται γενικά προς την Ιταλία μέσω της μεσογειακής μεταναστευτικής οδού. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες, όλο και περισσότερα πλοία από τη βορειοαφρικανική χώρα έχουν φτάσει στην Ελλάδα, στα δύο νησιά της Κρήτης και της Γαύδου.
Δεδομένα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) δείχνει ότι από τις αρχές του 2024, περισσότεροι από 1300 άνθρωποι έφτασαν δια θαλάσσης στις νότιες ακτές των νησιών, αυξάνοντας την πίεση στις ελλιπώς εξοπλισμένες αρχές και δημιουργώντας αυτό που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια νέα διαδρομή λαθρεμπορίου στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Τα σημεία άφιξης που αντιμετωπίζουν τις περισσότερες ανησυχίες είναι η Αγία Γαλήνη (Ρέθυμνο) και οι Καλοί Λιμένες (Ηράκλειο) στην Κρήτη, καθώς και οι παραλίες του μικρού νησιού της Γαύδου.1.
Πόρος: Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Πύλη Επιχειρησιακών Δεδομένων, 22 Απριλίου 2024
Κύκλοι εμπορίας ανθρώπων
Για τους ανθρώπους που φτάνουν στα νησιά, το ταξίδι ξεκινά πολύ πριν βγουν στην ανοιχτή θάλασσα.
Προερχόμενοι κυρίως από το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές ή την Αίγυπτο, εισέρχονται στη Λιβύη, όπου πρέπει να πληρώσουν ποσά που κυμαίνονται από 2.000 έως 5.000 ευρώ ανά άτομο σε ένα κύκλωμα διακίνησης ανθρώπων για να φύγουν από τις ακτές του Τομπρούκ μέσω υπερφορτωμένων παλιών σκαφών. Η διέλευση περίπου 200 χιλιομέτρων διαρκεί τουλάχιστον 36 ώρες. Το αν θα μπορέσουν να φτάσουν εξαρτάται άμεσα από τις καιρικές συνθήκες.
Τα σκάφη συχνά οδηγούνται από ένα άτομο της ομάδας, συνήθως κάποιον που πληρώνει τα λιγότερα στους λαθρέμπορους ή δέχεται βίαιες απειλές, το οποίο όχι μόνο διακινδυνεύει τη ζωή του στη θάλασσα, αλλά κινδυνεύει και με ελληνική φυλάκιση κατά την άφιξή του λόγω κατηγοριών ότι είναι διακινητής.
Το Έργο Τύπου (TPP) πηγές αναφέρουν ότι ορισμένοι άνθρωποι που φτάνουν στην Κρήτη νομίζουν ότι βρίσκονται στην Ιταλία, έχοντας εξαπατηθεί από κυκλώματα διακίνησης ανθρώπων. Τα κυκλώματα διακίνησης υπόσχονται επίσης μεγάλα και ασφαλή σκάφη και στο τέλος καταλήγουν με δεκάδες έως εκατοντάδες ανθρώπους στοιβαγμένους σε μικρές και παλιές ξύλινες ή σιδερένιες βάρκες.
Πόρος: Χάρτες Google, 2024
Διαδικασίες υποδοχής
Η διαδικασία στέγασης διαφέρει ανάλογα με την ακτογραμμή από την οποία φτάνουν οι άνθρωποι.
Γαύδος
Η γεωγραφική απομόνωση του νησιού καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την παροχή φροντίδας και προσωρινής στέγασης για την τοπική αυτοδιοίκηση, ειδικά επειδή η άφιξη προμηθειών με βάρκες εξαρτάται αυστηρά από τον καιρό και τους ισχυρούς ανέμους.
Οι άνθρωποι διαμένουν σε εγκαταλελειμμένα κτίρια μέχρι να ολοκληρωθεί η προδικαστική διαδικασία, η οποία συνήθως διαρκεί δύο ημέρες.
Καλού Λιμένες Ηρακλείου και Αγίας Γαλήνης Ρεθύμνου
Μόλις φτάσουν στο λιμάνι κάθε χωριού, οι άνθρωποι μεταφέρονται (με λεωφορείο εάν χρειαστεί) στο Ηράκλειο2. Εκεί, φιλοξενούνται προσωρινά σε έναν πρώην σταθμό λεωφορείων που τώρα ανήκει στον Οργανισμό Λιμένος Ηρακλείου, χωρίς καμία απαραίτητη υπηρεσία. Ο Ερυθρός Σταυρός είναι παρών για να καλύψει βασικές ανάγκες υγιεινής και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στέλνει μη διατροφικά είδη για την κάλυψη βασικών αναγκών. Τα τρόφιμα εξακολουθούν να βασίζονται στον εθελοντισμό και τη συνεργασία των δήμων.
ΠΡΟΚΕΚΑ (Κέντρα Κράτησης Προαναχώρησης)
Πόρος: Χάρτες Google, 2024
Μόλις ολοκληρωθεί η προκαταρκτική διαδικασία έρευνας, η οποία συχνά είναι πολύ σύντομη και δεν αναζητά τα πραγματικά σχέδια εμπορίας ανθρώπων, κατηγορώντας τον ίδιο τον οδηγό του σκάφους ως τον λαθρέμπορο, οι άνθρωποι μεταφέρονται σε ΠΡΟΚΕΚΑ (Κέντρα Κράτησης Προαναχώρησης) στην Αθήνα (Αμυγδαλέζα) με εμπορικά πλοία, συνοδευόμενοι από έναν αξιωματικό του Λιμενικού Σώματος για κάθε τέσσερα άτομα.
Εδώ ακριβώς παρουσιάζεται ένα ελάττωμα στο σύστημα: οι άνθρωποι ουσιαστικά καταλήγουν ως διοικητικοί κρατούμενοι. Άλλες διαδικασίες παραλείπονται αυθαίρετα, καθώς βάσει του νόμου θα έπρεπε κανονικά να έχουν πρόσβαση στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ), όπου θα μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση ασύλου στην Ελλάδα, μια αίτηση που είναι υποχρεωτική για αυτοπρόσωπη υποβολή.
Η διαδικασία ασύλου θα πρέπει να προχωρήσει και μόνο εάν αυτό κριθεί απαράδεκτο θα πρέπει να κινδυνεύουν να καταλήξουν σε αυτές τις δομές.
Η τριετής στρατηγική συμφωνία ΕΕ-Αιγύπτου για τη μετανάστευση
Στις 17 Μαρτίου 2024, οι ηγέτες της ΕΕ υπέγραψαν συμφωνία ύψους 7,4 δισεκατομμυρίων ευρώ με την Αίγυπτο για τη στήριξη της οικονομίας της χώρας στην αποτροπή των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη. Έξι ηγέτες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, μετέβησαν στο Κάιρο για να υπογράψουν την τριετή συμφωνία που αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια να σταματήσουν οι άνθρωποι που διασχίζουν τη Μεσόγειο.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν εδώ και καιρό για τον κίνδυνο αστάθειας στην Αίγυπτο, μια χώρα της οποίας οι οικονομικές δυσκολίες έχουν ωθήσει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους να εγκαταλείψουν την χώρα τα τελευταία χρόνια και η οποία, σύμφωνα με... Δεδομένα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), φιλοξενεί περίπου 9 εκατομμύρια εκτοπισμένους.
Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έγραψε ότι η συμφωνία της ΕΕ με την Αίγυπτο “ανταμείβει τον αυταρχισμό” και “προδίδει τις αξίες της ΕΕ”: από τότε που ανέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα το 2013 και έγινε πρόεδρος της Αιγύπτου το 2014, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι εφάρμοσε μια κυβέρνηση έντονης καταπίεσης, φυλακίσεων και βασανιστηρίων, η οποία τώρα ανταμείβεται με την υποκριτική υποστήριξη των ευρωπαϊκών θεσμών.
Οι λεπτομέρειες του συμφώνου βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: να σταματήσουμε τους ανθρώπους που μετακινούνται πάση θυσία, αγνοώντας τις καταχρήσεις και τη βία που ασκούν οι χώρες εταίροι στα σύνορα.
Κοινή συνάντηση Giorgia Meloni (Πρωθυπουργός της Ιταλίας), Ursula von der Leyen (Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), Νίκος Χριστοδουλίδης (Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας), Alexander De Croo (Πρώτος Υπουργός Βελγίου), Karl Nehammer (Ομοσπονδιακός Καγκελάριος της Αυστρίας), Κυριάκος Μιτσοτακίς Υπουργός της Δημοκρατίας Hellen (P) Αλ Σίσι, Πρόεδρος της Αιγύπτου.
Πηγή: Governo Italiano, Presidenza del Consiglio dei Ministri, 17 Μαρτίου 2024
Η απόδειξη ότι τα σύμφωνα μετανάστευσης δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως “αποτρεπτικά μέσα”
Για άλλη μια φορά, η πραγματικότητα των μεταναστευτικών οδών αποδεικνύει ότι συμφωνίες όπως η συμφωνία ΕΕ-Αιγύπτου για τη μετανάστευση δεν μειώνουν τον αριθμό των ανθρώπων που εγκαταλείπουν τις χώρες τους, καθώς οι λόγοι για τη φυγή είναι πολύ ισχυρότεροι από τον πιθανό φόβο για αυτό που τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θεωρούν “αποτρεπτικά”. Τα αναδυόμενα περιβάλλοντα της Κρήτης και της Γαύδου αποτελούν πολύ ισχυρά παραδείγματα.
Καθώς το σύμφωνο Ελλάδας-Τουρκίας, η συνεργασία της Frontex με την Ακτοφυλακή της Λιβύης και οι συμφωνίες της ΕΕ με τη Μαυριτανία και την Τυνησία δεν περιόρισαν τις ροές, αλλά μόνο αύξησαν τη βία στα σύνορα και τις επαναπροωθήσεις, η νέα συμφωνία δεν θα αποτελεί μακροπρόθεσμο σχέδιο σύμφωνα με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Θα εκφράσει μόνο τη συνενοχή της ΕΕ στις κακοποιήσεις και τους θανάτους ανθρώπων που αναγκάζονται να φτάσουν στο μέλλον τους με παράνομους τρόπους χωρίς άλλη επιλογή.
Είναι πιθανώς πολύ νωρίς για να πούμε αν η διαδρομή Λιβύης-Κρήτης θα γίνει μια νέα καθιερωμένη διαδρομή και το ζήτημα της δημιουργίας Κέντρου Υποδοχής και Ταυτοποίησης στην Κρήτη δεν έχει ακόμη τεθεί, αλλά καθώς οι αφίξεις αναμένεται να αυξηθούν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν ο καιρός θα βελτιωθεί, το ζήτημα των πόρων στα νησιά πρέπει να αντιμετωπιστεί σοβαρά, διαφορετικά οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να πληρώνουν το τίμημα μιας προσέγγισης που δεν λαμβάνει υπόψη την αξία της ζωής τους.
- Ο Γάσβος είναι ένα νησί 29,6 km² που βρίσκεται νότια της Κρήτης, της οποίας διοικητικά αποτελεί μέρος, στην περιφερειακή ενότητα Χανίων. ↩︎
- Οι ντόπιοι αναφέρουν ότι η διαδικασία λαμβάνει χώρα τις πρώτες πρωινές ώρες με ισχυρή αστυνομική παρουσία και ομάδες του Ερυθρού Σταυρού. Υποδεικνύουν επίσης ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει προκειμένου να μην υπάρχει επαρκής ορατότητα σε ό,τι συμβαίνει και να αποφευχθούν τυχόν διαμαρτυρίες των κατοίκων. ↩︎
Πόροι
- Το Έργο Τύπου (https://thepressproject.gr/)
- Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα ( UNHCR Greece )https://www.unhcr.org/gr/)
- Πύλη Επιχειρησιακών Δεδομένων της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ( UNHCR)https://data.unhcr.org/)
- Λε Μοντ (https://www.lemonde.fr/en/)
- Ρόιτερς (https://www.reuters.com/)
- InfoMigrants (https://www.infomigrants.net/en/)
- Ο Guardian (https://www.theguardian.com/europe)
- Governo Italiano, Presidenza del Consiglio dei Ministri (https://www.governo.it/it)
- ΔΟΜ (https://www.iom.int/)
- Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch)https://www.hrw.org/)
