Ένα σχετικό ερώτημα όταν εργαζόμαστε με παιδιά πρόσφυγες είναι “τι σημαίνει να είσαι παιδί πρόσφυγας;”. Το θέμα της παιδικής ηλικίας και της μετανάστευσης είναι σημαντικό, καθώς από τα εκατομμύρια ανθρώπων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα, ένα μεγάλο ποσοστό είναι οικογένειες με παιδιά. Πράγματι, σύμφωνα με την UNICEF, το ένα τρίτο όλων των προσφύγων και μεταναστών που φτάνουν στην Ευρώπη είναι παιδιά.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της μετανάστευσης, πολλά από αυτά εκτίθενται σε κινδύνους και δυσκολίες που σχετίζονται με τον πόλεμο, τη βία, την εκμετάλλευση και την κακοποίηση. Επιπλέον, υφίστανται πολλές αλλαγές: η χώρα, ο πολιτισμός, η γλώσσα, το σπίτι, ο εξωτερικός χώρος και το σχολείο γίνονται διαφορετικά από αυτά που είχαν συνηθίσει. Ως αποτέλεσμα, πολλά παιδιά βιώνουν την πρώτη φάση της μετανάστευσης με σύγχυση και αποπροσανατολισμό. Όλες αυτές οι αλλαγές μπορούν να δημιουργήσουν μια ψυχολογική ευαλωτότητα που συχνά εκδηλώνεται με τραύμα, αναπτυξιακές δυσλειτουργίες, δυσκολίες επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης.
Επιπλέον, το να μεγαλώνεις σε έναν καταυλισμό προσφύγων σημαίνει ότι ζεις σε έναν χρόνο που έχει ανασταλεί, μια διάσταση μεταβατικού σταδίου στην οποία περιμένεις να συμβεί κάτι και συχνά χαρακτηρίζεται από τη δυσκολία να ευχηθείς ένα καλύτερο μέλλον, το οποίο φαίνεται αρκετά μακρινό. Η παιδική ηλικία είναι μια κρίσιμη φάση ανάπτυξης: ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά αντιμετωπίζονται και ανατρέφονται στα πρώτα στάδια της ζωής τους μπορεί να έχει δια βίου συνέπειες στην ψυχική και σωματική τους υγεία, επομένως η δίκαιη υποστήριξη της ανάπτυξής τους είναι σημαντική.
Ακόμα και οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι χρειάζονται τα παιδιά και δυσκολεύονται να μεσολαβήσουν μεταξύ αυτών και των νέων εσωτερικών και εξωτερικών χώρων στους οποίους ζουν. Για αυτόν τον λόγο, είναι σημαντικό να υπάρχουν εξωτερικοί οργανισμοί που βοηθούν στην υποστήριξη της ανάπτυξης των παιδιών με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, θέτοντας την ασφάλεια και την προστασία τους ως προτεραιότητα. Επομένως, πρέπει να αποτελεί κοινή ευθύνη της οικογένειας και του παρόχου υπηρεσιών να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για την υπέρβαση ή την ανακούφιση αυτών των τραυμάτων, συνεργαζόμενοι με ολοκληρωμένο τρόπο.
Αυτό κάνει το Open Cultural Center με την υποστήριξη του Άμνα, ένας συνεργαζόμενος οργανισμός αφιερωμένος στην παροχή υπηρεσιών σε κοινότητες προσφύγων, με επίκεντρο τα παιδιά και τις γυναίκες, οι οποίες συχνά αποτελούν τις πιο ευάλωτες ομάδες. Προκειμένου να δημιουργήσει έναν κόσμο όπου ο καθένας μπορεί να καθορίσει το μέλλον του, η Amna εργάζεται για τον μετριασμό των επιπτώσεων του τραύματος στα παιδιά.
Η Amna συνεργάζεται με το OCC εδώ και τρία χρόνια, χάρη στο οποίο είμαστε σε θέση να συνεργαστούμε με δύο διαφορετικές ομάδες: μία για παιδιά ηλικίας 0 έως 3 ετών και μία άλλη για παιδιά ηλικίας 4 έως 7 ετών. Η συνεργασία περιλαμβάνει ειδική εκπαίδευση και συνεδρίες για την κατανόηση της προσέγγισης της Amna, καθώς και τη λήψη επιχορηγήσεων εκτός από τεχνικές συμβουλές. Η υποστήριξη αυτού του οργανισμού είναι επομένως αμφίπλευρη, καθώς παρέχει τόσο καθοδήγηση βασισμένη στη γνώση όσο και υλικούς πόρους.
Η αντιμετώπιση τέτοιων μικρών παιδιών συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη, και ακόμη περισσότερο όταν εμπλέκονται παιδιά πρόσφυγες, λόγω του παρελθόντος τους και του τραυματικού και βίαιου υπόβαθρου που μπορεί να κουβαλούν μαζί τους. Έτσι, η προσέγγιση του Amna βασίζεται στη δημιουργία ασφαλών χώρων όπου τα παιδιά, μαζί με τους γονείς τους, μπορούν να συναθροιστούν και να θεραπευτούν ως κοινότητα. Για να σπάσει ο κύκλος του τραύματος που μπορεί να επηρεάζει τις οικογένειες προσφύγων για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ιδέα είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος επικεντρωμένος στην οικογένεια και την κοινότητα.
Τα παιδιά συνήθως χρειάζονται κάτι περισσότερο από έναν φιλικό χώρο για να παίξουν. Χρειάζονται επίσης να εκφράσουν τα συναισθήματα και τις συγκινήσεις τους, τόσο θετικά όσο και αρνητικά, για να συνδεθούν τόσο με ενήλικες όσο και με συνομηλίκους και να ανακαλύψουν περισσότερα για τον εαυτό τους. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί δημιουργώντας ένα είδος ρουτίνας που δίνει στα παιδιά μια αίσθηση κανονικότητας, στην οποία μπορούν να αρχίσουν να αισθάνονται ξανά άνετα και ασφαλή. Μέσα από ένα δομημένο πρόγραμμα παιχνιδιού και μάθησης, όπου ο σεβασμός είναι ο κύριος πυλώνας που πρέπει να ακολουθείται, προτείνονται και διεξάγονται πολλές δραστηριότητες, όπως θεραπευτικό ελεύθερο παιχνίδι, αφήγηση ιστοριών, διαλογισμός, σωματική κίνηση, δραστηριότητες αυτοέκφρασης, χειροτεχνίες, ζωγραφική και χορός.
Το OCC έχει δεσμευτεί να ακολουθεί αυτήν την προσέγγιση, εφαρμόζοντάς την στην πράξη σε όλες τις δραστηριότητες που σχετίζονται με παιδιά. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να συνηθίσουν μια ρουτίνα, η οποία τους επιτρέπει να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες και δημιουργικότητα, και να μάθουν πώς να είναι παρόντες στη στιγμή. Μέσα από συνεργατικά παιχνίδια, εργαστήρια, χειροτεχνίες, σύντομες εκδρομές και ιστορίες, ο στόχος είναι να εμπλακεί η προσοχή των παιδιών, να νιώσουν μέρος μιας κοινότητας όπου μπορούν να εκφραστούν χωρίς ανησυχίες και να ανακουφίσουν το τραύμα και το άγχος που μπορεί να έχουν λόγω των εμπειριών του παρελθόντος και του παρόντος.
