Οι εμπειρίες των Favour, Mariia και Daniel στην προσέγγιση της πολιτιστικής διαμεσολάβησης κατά τη διάρκεια του έργου RE.BE.CO
Το παρόν άρθρο αναπτύχθηκε χάρη στη συμβολή των Favour Salami Opeyemi, Mariia Rodionova και Daniel Vidigal Boiwko.
Τι έκανε 30 άτομα διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων και καταβολών να περάσουν δύο εβδομάδες στην Ιταλία; Η επιθυμία τους να παρακολουθήσουν την εκπαίδευση σχετικά με την πολιτιστική διαμεσολάβηση του προγράμματος RE.BE.CO (REfugees to BEcome COnselours and trainers) και να ξεκινήσουν το ταξίδι τους ως πολιτιστικοί διαμεσολαβητές! Σε αυτό το άρθρο, οι συμμετέχοντες Favour, Mariia και Daniel - από τη Νιγηρία, την Ουκρανία και τη Βενεζουέλα, αντίστοιχα - μας εξηγούν τις εντυπώσεις τους μετά από αυτή την εμπειρία, καθώς και τα οφέλη του να γίνονται άνθρωποι με μεταναστευτικό υπόβαθρο πολιτισμικοί διαμεσολαβητές.
Αλλά πρώτα, έτσι συνοψίζει ο Favour την εκπαίδευση των 2 εβδομάδων:
Ένα κρύο φθινοπωρινό πρωινό, δέκα άτομα ξεκίνησαν ένα ταξίδι από τη Βαρκελώνη. Προέρχονταν από διάφορες εθνικότητες και περιοχές, από την Ουκρανία μέχρι τη Βενεζουέλα, από τη Συρία μέχρι την Κένυα και τη Νιγηρία. Παρόλα αυτά, οι δέκα συμμετέχοντες είχαν ένα κοινό στοιχείο: ήταν όλοι νεοφερμένοι στην Ευρώπη. Ξεκινήσαμε ένα ταξίδι στην Ιταλία, χωρίς να έχουμε την παραμικρή ιδέα για το τι να περιμένουμε ή όχι, χωρίς να γνωρίζουμε καθόλου ότι θα ήταν ένα ταξίδι που θα άλλαζε τη ζωή μας. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, καθόμουν στο δωμάτιό μου και έκανα scroll στο τηλέφωνό μου, όταν είδα στο Slack του Open Cultural Center της Βαρκελώνης μια αγγελία για εκπαίδευση που συνδεόταν με το πρόγραμμα RE.BE.CO στην πόλη Bagni di Lucca της Τοσκάνης (Ιταλία). Ως κάποιος που έχει περάσει μόλις λίγους μήνες στην Ευρώπη, σκέφτηκα: “Γιατί όχι;
Το πρόγραμμα Youth Life RE.BE.CO επιδιώκει να προωθήσει την ένταξη των νέων μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο που έχουν φτάσει στις ευρωπαϊκές χώρες, μέσω της ανάπτυξης καλύτερης αλληλεπίδρασης με τοπικούς φορείς, εθελοντικές υπηρεσίες, ενώσεις, σχολεία, πανεπιστήμια και την αγορά εργασίας. Η κατάρτιση στον Πολιτιστικό Διαλογισμό που απευθύνεται σε άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο αποτέλεσε έναν από τους κύριους πυλώνες της πρωτοβουλίας. Το έργο RE.BE.CO χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Erasmus+, και σε αυτό συμμετέχουν τέσσερις οργανισμοί: !Fall (Σουηδία), Partecipazione e Sviluppo (Ιταλία) και OCC (Ισπανία & Ελλάδα).
Μετά από μήνες προετοιμασίας, το έργο θα ξεκινούσε στις 19 Σεπτεμβρίου και θα διαρκούσε έως την 1η Οκτωβρίου 2022. Το πρωί της 18ης, οι εκπρόσωποι από τη Βαρκελώνη πέταξαν για την Μπολόνια στην Ιταλία. Στο σιδηροδρομικό σταθμό της Μπολόνια, είχαμε την εμπειρία μας από το ρατσιστικό προφίλ, τον εθνοτικό στιγματισμό και τα στερεότυπα, όταν οι αστυνομικοί αποφάσισαν να τα βάλουν με έναν από τους αντιπροσώπους επειδή έμοιαζε “με έναν συγκεκριμένο τρόπο” και είχε ένα συγκεκριμένο όνομα.
Μας καθυστέρησαν για ώρες, όλα στο όνομα των “ελέγχων” και της “δέουσας διαδικασίας”, χωρίς συγκεκριμένο λόγο και κυρίως χωρίς καν μια συγγνώμη. Περιμέναμε στον σιδηροδρομικό σταθμό για 3 ώρες. Αυτό μας έδωσε την ευκαιρία να συζητήσουμε τις διάφορες εμπειρίες μας με το νόμο, τις φυλετικές προκαταλήψεις, τις διακρίσεις και τα στερεότυπα. Αυτή η εμπειρία επρόκειτο να αποτελέσει τη βάση για κάποιες συζητήσεις κατά την εκπαίδευση. Δεθήκαμε με την καθυστέρηση, γνωριστήκαμε καλύτερα και γευματίσαμε μαζί. Επιτέλους επιβιβαστήκαμε στο τρένο για την Bagni di Lucca. Συνολικά, ήμασταν τριάντα συμμετέχοντες, δέκα από την Ισπανία, δύο από την Ελλάδα, πέντε από τη Σουηδία και δεκατρείς από την Ιταλία. Ήταν σαν να είχαμε όλο τον κόσμο σε ένα δωμάτιο.
Κατά την πρώτη εβδομάδα της κατάρτισης, είχαμε συντονιστές, δικηγόρους, κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους που μιλούσαν για διάφορα θέματα, ιδίως για τους ευρωπαϊκούς νόμους σχετικά με την αναζήτηση ασύλου και το καθεστώς του πρόσφυγα. Συμφωνήσαμε ότι κάθε μέρα, σε όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι παίρνουν μια από τις πιο δύσκολες αποφάσεις στη ζωή τους: να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους αναζητώντας μια ασφαλέστερη και καλύτερη ζωή.
Αυτά τα ταξίδια, τα οποία ξεκινούν με την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον, μπορεί να είναι γεμάτα κινδύνους και φόβο. Οι άνθρωποι κινδυνεύουν να πέσουν θύματα εμπορίας ανθρώπων και άλλων μορφών εκμετάλλευσης. Ορισμένοι συλλαμβάνονται από τις αρχές μόλις φτάσουν σε μια νέα χώρα. Μόλις εγκατασταθούν και αρχίσουν να χτίζουν μια νέα ζωή, πολλοί αντιμετωπίζουν καθημερινά ρατσισμό, ξενοφοβία και διακρίσεις. Αυτό φάνηκε από τις ιστορίες που μοιράστηκαν οι συμμετέχοντες για το ταξίδι τους, οι οποίες συγκίνησαν πολλούς μέχρι δακρύων. Η εμπειρία μας στον σιδηροδρομικό σταθμό ήταν χρήσιμη για να δείξουμε ότι αυτά τα προβλήματα είναι πραγματικά και απέχουν πολύ από το να εξαφανιστούν.
Από την άλλη πλευρά, το νομικό καθεστώς ενός ατόμου δεν μπορεί να εκφράσει την πλήρη ταυτότητα και προσωπικότητα ενός πρόσφυγα, αιτούντος άσυλο ή μετανάστη. Κανείς δεν μπορεί να γίνει γνωστός μόνο μέσω του νομικού του καθεστώτος. Οι ευθύνες των προσφύγων, των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών είναι να είναι υπεύθυνοι πολίτες του κόσμου και να δείξουν στους ντόπιους τα οφέλη του να είναι δεκτικοί σε διαφορετικές ιδεολογίες και πολιτισμούς. Εξάλλου, λένε ότι η ποικιλία είναι το αλατοπίπερο της ζωής. Έτσι, στους πρόσφυγες και τους μετανάστες θα πρέπει να προσφέρεται ένα ασφαλές μέρος για να ζήσουν και ευκαιρίες πρόσβασης σε εργασία, εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη. Είμαστε όλοι πολίτες του κόσμου και η αποδοχή των ατομικών διαφορών είναι το κλειδί.
Η επόμενη εβδομάδα της κατάρτισης περιελάμβανε ομαδικές δραστηριότητες, συζητήσεις σε πάνελ, συνεδριάσεις καταιγισμού ιδεών και παιχνίδια. Στόχος αυτής της δεύτερης εβδομάδας ήταν να γίνουν σύμβουλοι προκειμένου να βοηθήσουν άλλους μετανάστες, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο να έχουν μια καλύτερη διαδικασία ένταξης και να εκπαιδεύσουν την κοινότητα υποδοχής να είναι πιο φιλόξενη. Οι πολιτισμικοί διαμεσολαβητές διασυνδέονται μεταξύ των φιλοξενουμένων και των μη ντόπιων, επιδιώκοντας να εξασφαλίσουν την ειρηνική συμβίωση, την ενσωμάτωση και τελικά την ιδιοκτησία. Εκτός από το να λειτουργούν ως εκπαιδευτές ομοτίμων και να επηρεάζουν άλλους που μπορεί να βρεθούν σε παρόμοια θέση στο μέλλον.
Γιατί είναι σημαντικό για τους μετανάστες να είναι πολιτισμικοί διαμεσολαβητές;
Η Μαρία έχει μια σαφή απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Σύμφωνα με την ίδια, “είμαστε οι πολιτιστικοί εκπρόσωποι των χωρών μας”. Και για το λόγο αυτό, πιστεύει ότι πρέπει να προσπαθήσουν να είναι συνειδητοποιημένοι και να κατανοήσουν την ευθύνη των πράξεών μας”. Από την πλευρά του, ο Daniel μας λέει ότι “η μετανάστευση είναι μια πολύ σύνθετη εμπειρία στη ζωή ενός ατόμου. Φεύγεις από έναν τόπο και έναν πολιτισμό στον οποίο ανήκεις και προσπαθείς να χτίσεις μια ζωή σε έναν καινούργιο. Έτσι, είναι σημαντικό οι άνθρωποι που είναι κατά κάποιο τρόπο εξοικειωμένοι με τις πολιτικές και τις διαδικασίες μετανάστευσης και πέρασαν από αυτές, να μοιράζονται την εμπειρία τους από πρώτο χέρι για να διευκολύνουν τη δοκιμασία για όσους μόλις ξεκινούν το ταξίδι”.
Το να δώσουμε αξία στο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι μετανάστες ως πολιτιστικοί διαμεσολαβητές ήταν ακριβώς ο κύριος στόχος της κατάρτισης στην Ιταλία, και ο Favour, η Mariia και ο Daniel συμφωνούν για το πόσο εποικοδομητική ήταν. “Η κατάρτιση μου έδωσε την ευκαιρία να ανοίξω ένα νέο όραμα για την κατάσταση της μετανάστευσης και των προσφύγων στην Ευρώπη. Μου έδειξε την παρόμοια κατάσταση άλλων ανθρώπων από διαφορετικές χώρες”, εξηγεί η Mariia, η οποία ισχυρίζεται ότι τον τελευταίο χρόνο είχε επικεντρωθεί στον πόλεμο στην Ουκρανία με την οικογένεια και τους φίλους της.
Όταν ρωτήθηκε για το τι θα ξεχώριζε από την εκπαίδευση, ο Daniel απάντησε “να γνωρίσουν την εμπειρία από άλλους που πέρασαν αυτή τη διαδικασία άμεσα, και να τους δουν όχι ως απλή μαρτυρία που καταγράφεται σε κάποιο οπτικοακουστικό ντοκουμέντο, αλλά ως ένα ζωντανό παράδειγμα ότι μπορείς να αντιμετωπίσεις τρομερές δυσκολίες στη ζωή και να βγεις μπροστά παρόλα αυτά”.
“Ήμασταν εφοδιασμένοι με γνώσεις, δύναμη και ενθουσιασμό για να γίνουμε σύμβουλοι. Νέοι διαμεσολαβητές είναι στην πόλη, θα βοηθήσουμε άλλους να ενσωματωθούν, εκπαιδεύοντας τον οικοδεσπότη σχετικά με τις προκλήσεις της ομάδας”, καταλήγει ο Favour. “Νομίζω ότι βρήκα μια πολύ θετική έκπληξη που αποδείχθηκε ότι ήταν κάτι που πραγματικά είχα ανάγκη”, προσθέτει ο Daniel.
