Συζητάμε για τέσσερα σημαντικά θέματα που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του 2021 και σημάδεψαν τη ζωή στη Νέα Καβάλα: την κατασκευή ενός τσιμεντένιου τείχους, την αναβάθμιση των εγκαταστάσεων του καταυλισμού, την καθυστέρηση στην...
Μετανάστευση με αναπηρία : Μεταξύ διαρθρωτικών εμποδίων, ξεριζωμού και νοσταλγίας. Μια συζήτηση με τον Ignacio Acconcia.
“Το ”Imade" είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους που αφηγείται την ιστορία του ομώνυμου χαρακτήρα Imade Ouchghenou, ενός 21χρονου κωφού νεαρού που έφτασε στην Ισπανία από το Μαρόκο σε ηλικία 16 ετών μέσω της θάλασσας. Υιοθετώντας έναν ενδοσκοπικό φακό, το ντοκιμαντέρ πραγματεύεται τη διασταύρωση της μετανάστευσης και της αναπηρίας μέσα από το προσωπικό ταξίδι του Imade στην Ισπανία. Εμβαθύνοντας στον ψυχισμό και τη βιωμένη εμπειρία του Imade, οι θεατές καλούνται να προβληματιστούν σχετικά με τα προνόμια, τον ικανισμό και τα νομικά και κοινωνικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα άτομα με αναπηρία στην Ισπανία.
Με το καλημέρα, το ντοκιμαντέρ ξεκινά με μια διασκευή του εμβληματικού αλγερινού τραγουδιού “Ya rayah” του Dahmane el Harrachi, ένα τραγούδι που έχει γίνει μεταναστευτικός ύμνος, συμπυκνώνοντας τη βορειοαφρικανική διασπορική ταυτότητα. Αποτυπώνει τις ασθένειες της μετανάστευσης, τον ξεριζωμό, τα εμπόδια της μετανάστευσης μόνο και μόνο για να αισθάνεσαι στο τέλος πάντα δέσμιος της πατρίδας σου. Το τραγούδι δίνει τον τόνο του ντοκιμαντέρ και οι στίχοι του προϊδεάζουν για τα γεγονότα του :”Ya rayah win msafer trouh taaya wa twali” που μεταφράζεται ως “Ω, πού πας; Θα μεταναστεύσεις, θα κουραστείς και θα γυρίσεις πίσω”.”
Είχα την ευκαιρία να παρακολούθησε την προβολή και τις ερωτήσεις και απαντήσεις της ταινίας ντοκιμαντέρ στο Casal de Barri Pou στη Βαρκελώνη που διοργανώνεται από Fundació Bayt al- Thaqafa με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, παρουσία του σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ Ignacio Acconcia και Imade Oughghenou. Μετά την προβολή, Κάθισα κάτω με τον Ignacio για να ανταλλάξουμε απόψεις για το έργο του και τα κίνητρα πίσω από τη δημιουργία του.
***
Wejdane Ben Chaabane: Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει την απομόνωση της μετανάστευσης και τη λαχτάρα για ένταξη, η οποία επιδεινώνεται σε μεγάλο βαθμό από την αναπηρία της Imade. Τι σας ώθησε να αφηγηθείτε την ιστορία του;
Ignacio Acconcia: Μου αρέσει πάντα να απεικονίζω δυνατούς χαρακτήρες και χαρακτήρες ταυτότητας, όλες οι ταινίες μου έχουν αυτό το κοινό χαρακτηριστικό. Τα τελευταία χρόνια, το θέμα των ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ισπανία αποτελεί ένα επαναλαμβανόμενο κοινωνικό ζήτημα στον δημόσιο διάλογο και στα μέσα ενημέρωσης. Έχω επίσης ενδιαφερθεί για το πώς ζουν οι Μαροκινοί μετανάστες στην πόλη μου, τη Βαρκελώνη, και ήμουν περίεργη να μάθω περισσότερα για το ταξίδι τους και για το πώς αντιμετωπίζουν τη ζωή τους και κυρίως πώς διαχειρίζονται τη σχέση τους με τις οικογένειές τους στην πατρίδα. Δεν βλέπουμε συχνά την άλλη πλευρά αυτού του ταξιδιού, την ενδοσκόπηση, τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν το μεταναστευτικό τους πένθος.
Αν και πολύ διαφορετική, συνδέθηκα με την Imade λόγω της προσωπικής μου ιστορίας. Στην πραγματικότητα, ο πατέρας μου μετανάστευσε από την Αργεντινή στην Ισπανία, και έγινα μάρτυρας των εμπειριών του και έζησα επικουρικά μέσα από τις ασθένειες της μετανάστευσης. Πάντα αναρωτιόμουν πώς οι μετανάστες αντιμετωπίζουν τη νοσταλγία για το σπίτι τους και το να χάνουν ιδιαίτερες στιγμές με τις οικογένειές τους. Χαρούμενες στιγμές, αλλά και εκείνες που κουβαλούν θλίψη, όπως οι κηδείες. Ο πατέρας μου δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να αποχαιρετήσει σωστά κάποιους ανθρώπους στην πατρίδα του.
Το ταξίδι του Imade αφηγείται μια παρόμοια ιστορία, κι αυτός αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο κόσμους, και η αναπηρία του δεν είναι ελάττωμα, αλλά μάλλον ένα χαρακτηριστικό που τον κάνει μοναδικό, και σκέφτηκα ότι αυτό είναι κάτι που αξίζει να εξερευνηθεί και να αποτυπωθεί.
© Ignacio Acconcia
W.B.C.: Παρόλο που πρόκειται για ντοκιμαντέρ, η απόδοση της εμπειρίας της Imade ήταν ιδιαίτερα ποιητική, βυθιζόμαστε στον ψυχισμό του χαρακτήρα μέσα από επιμελημένα αισθητικά στοιχεία όπως ο υπόκωφος ήχος και το οπτικό στοιχείο του νερού. Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε λίγο για αυτές τις επιλογές;
I.A: Για μένα, η διαφορά μεταξύ μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ μπορεί να είναι πολύ σαθρή μερικές φορές. Δεν είμαι ισχυρός οπαδός των διαχωρισμών των ειδών, κάτι που προσπάθησα να αποτυπώσω με αυτές τις επιλογές. Πράγματι, ο ηχητικός σχεδιασμός έπαιξε μεγάλο ρόλο στη μεταγραφή της εμπειρίας του Imade. Θέλαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό και να δημιουργήσουμε μια ηχητική ατμόσφαιρα για να μεταφέρουμε τον θεατή στην πραγματικότητα της Imade αντί να την περιγράφουμε ή να την παρουσιάζουμε με πράξεις στην ταινία. Όσον αφορά το στοιχείο του νερού, έχει μια συμβολική διάσταση στο ντοκιμαντέρ. Ήταν το όχημα με το οποίο ο Imade έφτασε παράνομα στην Ισπανία, αλλά και μια αντανάκλαση του état d'âme. Βλέπουμε το νερό σε αρκετές περιπτώσεις στο ντοκιμαντέρ και σε διάφορες μορφές. Τον βλέπουμε σε συμβίωση με το στοιχείο, άλλες φορές κάτω από το νερό, ή κοιτάζοντας το ταραγμένο νερό που ακολουθεί το σκάφος όταν επέστρεφε στο Μαρόκο, όλα αυτά αντανακλούν την πολύπλοκη και περίπλοκη φύση της σχέσης του Imade με αυτό το στοιχείο.
W.B.C: Αυτό που μου έκανε εντύπωση στο ντοκιμαντέρ ήταν η φαινομενικά αφιλτράριστες οικογενειακές στιγμές. Πώς διασφαλίσατε ότι η ταινία αντικατοπτρίζει αυθεντικά τη βιωμένη εμπειρία της Imade με την κώφωση και τη μετανάστευση;
I.A: Απαιτούσε αδιάκοπο χρόνο με τον Imade, στενή υλικοτεχνική υποδομή, τύχη και ανάληψη ρίσκου. Ήταν επίσης απαραίτητο να βρεθεί μια ισορροπία μεταξύ της αποτύπωσης ωμών στιγμών χωρίς να παρεμβαίνουμε, όπως η σκηνή της επιστολής όπου η οικογένεια ανακαλύπτει ότι η Imade θα τους επισκεφθεί. Συχνά, είχαμε μόνο μία ευκαιρία να πετύχουμε τη σωστή λήψη. Για παράδειγμα, για να απαθανατίσουμε τη σκηνή όπου ο Imade έκανε facetiming στην οικογένειά του για να γιορτάσει τα γενέθλια της αδελφής του. Καταγράψαμε τη συνομιλία στο τηλέφωνο του Imade χωρίς να γνωρίζουμε πώς θα βγει, επίσης επειδή δεν είχαμε καμία εξουσία σε αυτές τις στιγμές με το γλωσσικό εμπόδιο.
Άλλες στιγμές ή συναισθήματα έπρεπε να προκληθούν, αλλά ήταν εκεί από την αρχή. Ορισμένες φορές, τα θέματα μπορεί να είναι συνειδητοποιημένα σχετικά με την εικόνα που θέλουν να δείξουν κατά τη βιντεοσκόπηση. Η απεικόνιση της ευαλωτότητας είναι μια από τις προκλήσεις στην παραγωγή ντοκιμαντέρ. Γι' αυτό είναι υψίστης σημασίας το θέμα να μπορεί να εκπλήσσεται. Ο Imade είναι από τη φύση του ένα χαρούμενο άτομο, είναι ένας κοινωνικός και χαρισματικός τύπος που έχει πολύ θετική ενέργεια. Γι' αυτό έπρεπε να τον εκπλήξω, να τον προκαλέσω να δει πέρα από την επιφάνεια και να σκάψει βαθύτερα πέρα από την κοινωνική μάσκα που όλοι φοράμε ως άτομα.
© Ignacio Acconcia
W.B.C: Ποιες ήταν οι κύριες προκλήσεις Imade?
I.A: Η κύρια πρόκληση ήταν σίγουρα η επικοινωνία. Έχω κάποιες βασικές γνώσεις της καταλανικής νοηματικής γλώσσας, αλλά ήταν ανεπαρκείς για να καθιερώσω μια βαθιά επικοινωνία με τον Imade.Γι' αυτό είχαμε την υποστήριξη δύο κοινωνικών λειτουργών που τον γνώριζαν πολύ καλά και μπορούσαν να τον μεταφράσουν. Όμως, παρά το γλωσσικό εμπόδιο, καταφέραμε να συνδεθούμε και ο ίδιος παρατήρησε το γνήσιο ενδιαφέρον που δείξαμε για την ιστορία του μέσα από την προσέγγισή μας προς αυτόν και την οικογένειά του. Άλλες προκλήσεις ήταν οι άδειες εφοδιασμού, οι οποίες απαιτούσαν πολλά ταξίδια στο Μαρόκο. Αλλά αυτές οι δύσκολες στιγμές και οι καθυστερήσεις μας οδήγησαν στο να γυρίσουμε πολύ συναισθηματικές σκηνές, όπως η σκηνή της επανένωσης με την οικογένεια της Imade στο Μαρόκο.
W.B.C: Πώς ελπίζετε ότι η ταινία θα επηρεάσει τις συζητήσεις σχετικά με την ένταξη των μεταναστών ατόμων με αναπηρία;
I.A: Πιστεύω ότι η γνωριμία με τον χαρακτήρα του Ιμάντε και το ταξίδι του στην οθόνη έχει αντίκτυπο, καθώς κάνει το κοινό να δει την εμπειρία του με διαφορετικό τρόπο και να συμπάσχει μαζί της, χωρίς να τον τοποθετεί ως αντικείμενο μελέτης. Οι συζητήσεις μετά την προβολή είναι επίσης σημαντικές για την άμεση ανταλλαγή απόψεων με τους ενδιαφερόμενους.
W.B.C: Αισθανόμαστε τη διελκυστίνδα που περνάει η Imade στην ταινία. Το ριψοκίνδυνο ταξίδι που έκανε για να φτάσει στην Ισπανία, τα δομικά εμπόδια και στη συνέχεια όλες τις δυσκολίες και τα εμπόδια για να επιστρέψει στην πατρίδα του. Στο τέλος, πιστεύετε ότι ο Imade ήθελε να επιστρέψει οριστικά στο Μαρόκο;
I.A: Είναι προφανές ότι ο Imade νοσταλγεί την οικογένειά του, αλλά είναι ευτυχισμένος τώρα στην Ισπανία. Βρήκε τον εαυτό του και ίσως, το πιο σημαντικό, βρήκε μια κοινότητα κωφών και μαζί με αυτήν, την ηρεμία του. Ήταν ο μόνος κωφός στην πόλη του στο Μαρόκο, γεγονός που μπορεί να τον απομονώσει. Ο Imade επένδυσε τόσα πολλά για να βρει ένα νέο σπίτι στην Ισπανία, έμαθε την καταλανική νοηματική γλώσσα και έπρεπε να κάνει μια νέα αρχή. Στο τέλος, δεν πρόκειται μόνο για μια καλή οικονομική θέση,καθώς αισθάνεται καλύτερα εδώ επειδή βρήκε τον τόπο του.
W.B.C: Το ντοκιμαντέρ ξεκινά και κλείνει με ένα δυνατό τραγούδι, το “Ya rayah”, το οποίο κατέχει μια ξεχωριστή θέση στο συλλογικό ασυνείδητο της Βόρειας Αφρικής, το οποίο επιλέξατε να διασκευάσετε. Θα μπορούσατε να μας πείτε λίγα περισσότερα γι' αυτό;?
I.A: Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου για τους νέους Μαροκινούς εφήβους που έφτασαν στην Ισπανία, κάποιος μοιράστηκε μαζί μου αυτό το τραγούδι. Το άκουσα και κατάλαβα ότι είναι ένα πολύ ιδιαίτερο τραγούδι για τους Βορειοαφρικανούς στην Ευρώπη. Διάλεξα αυτό το τραγούδι καθώς μιλάει για τη συναισθηματική διάσταση από την οπτική γωνία του μετανάστη, η οποία λείπει πολύ από το δημόσιο λόγο. Είμαστε εκτεθειμένοι σε πολωτικό περιεχόμενο, σε αριθμούς χωρίς πρόσωπα ή προσωπικές ιστορίες, και ήθελα να φέρω αυτή τη διάσταση στο θέμα της μετανάστευσης. Ήθελα μια νοσταλγική απόδοση του τραγουδιού για να μεταγράψω τη συναισθηματική μεταναστευτική κόπωση και τη θλίψη που συνοδεύει αυτή την εμπειρία.
© Ignacio Acconcia
Φυλετικές προκαταλήψεις:
Στις ερωτήσεις και απαντήσεις μετά την προβολή, ο Imade μοιράστηκε με το κοινό ένα περιστατικό που αντιμετώπισε με την αστυνομία στην Ισπανία, η οποία τον ανέκρινε στο δρόμο. Καθώς προσπαθούσε να τους ανακοινώσει ότι είναι κωφός, το εξέλαβαν ως κοροϊδία. Αυτό το περιστατικό απέχει πολύ από το να είναι ανεκδοτολογικό. Στην πραγματικότητα, αυτή η εμπειρία αποτελεί μια περίπτωση φυλετικής προκατάληψης, όταν τα άτομα μετανάστες θεωρούνται ύποπτα και αναξιόπιστα, προσπαθώντας να εκμεταλλευτούν το σύστημα. Σε άλλες περιπτώσεις, η φυλετική προκατάληψη μπορεί να οδηγήσει στη σύγχυση της περιορισμένης γλωσσομάθειας των μεταναστών με την έλλειψη ικανοτήτων. (Red Acoge, 2025)
Παρά το νομικό πλαίσιο που έχει θεσπίσει η Ισπανία για την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία, παραμένουν σημαντικά κενά για τα άτομα με αναπηρία που είναι μετανάστες. Στην πραγματικότητα, Νόμος περί μετανάστευσης (Οργανικός νόμος 4/2000) και νόμος περί εξάρτησης (νόμος 39/2006) επιβάλλουν νομικές απαιτήσεις και υπό όρους διαδικασίες που καθιστούν την αναγνώριση και τη διάγνωση της αναπηρίας δυσπρόσιτη και καθυστερούν, με αποτέλεσμα οι μετανάστες με αναπηρία να μην μπορούν να λάβουν βοήθεια. Σύμφωνα με το Μόνιμο Παρατηρητήριο Μετανάστευσης το 2018, μόνο 2.2% των μεταναστών που διαμένουν στην Ισπανία είχαν επίσημα αναγνωρισμένες αναπηρίες, αριθμός που υποεκτιμά την πραγματικότητα λόγω των εμποδίων στη διάγνωση και την αναγνώριση. (Red Acoge, 2025)
Αναφορές:
Red Acoge. (2025). Guía migrar con discapacidad: derechos, barreras y acompañamiento.
España. (2000). Ley Orgánica 4/2000, de 11 de enero, sobre derechos y libertades de los extranjeros en España y su integración social. Boletín Oficial del Estado. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2000-544
España. (2006). Ley 39/2006, de 14 de diciembre, de Promoción de la Autonomía Personal y Atención a las personas en situación de dependencia. Boletín Oficial del Estado. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2006-21990
Acconcia, I. (Διευθυντής). (2024). Imade, Trailer ντοκιμαντέρ, YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=-MkuFOvAHK0
Στην Καταλονία και σε ολόκληρη την Ισπανία, διάφορες οργανώσεις υπερασπίζονται τα δικαιώματα και την ένταξη των κωφών και των κωφάλαλων, ενώ παράλληλα παρέχουν πόρους, υπηρεσίες διερμηνείας και κοινοτική υποστήριξη:
Ακολουθήστε μας
Μείνετε ενημερωμένοι για νέα, ευκαιρίες, εκδηλώσεις και πολλά άλλα!
Συνέχεια ανάγνωσης
Πληροφορίες, ιστορίες και έρευνα από τα έργα μας και τις κοινότητες που υποστηρίζουμε
Σήμερα, συμμετέχουμε στο παγκόσμιο κίνημα 8Μ για να σταθούμε ενάντια στη βία λόγω φύλου, τα σύνορα, τον πόλεμο και τη γενοκτονία και την πατριαρχία. Διαβάστε το πλήρες μανιφέστο μας εδώ.
Δείτε αυτήν την καταπληκτική συνταγή από έναν από τους εθελοντές της ESC στο OCC Barcelona! Μάθετε πώς να φτιάχνετε ένα παραδοσιακό αραβικό γλυκό.
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος “Ουκρανία Τώρα”, το οποίο εφιστά την προσοχή στην κατάσταση των ανθρώπων που εγκαταλείπουν τη σύγκρουση στην Ουκρανία, καθίσαμε να μιλήσουμε με τη Νατάλια από την Οδησσό για να ακούσουμε για την...
"Είμαι η Σάρα από το Αφγανιστάν. Έφυγα από τη χώρα μου λόγω του πολέμου το 2016. Ήταν πολύ δύσκολο να αφήσω πίσω μου όλες τις αναμνήσεις μου από τον τόπο που γεννήθηκα και όλα όσα είχα από την παιδική μου ηλικία."
Το Πολύκαστρο μπορεί να θεωρηθεί τόσο ως σύμβολο ελπίδας όσο και ως τόπος καταπίεσης για διαφορετικά άτομα. Οι ντόπιοι πολίτες, οι αιτούντες άσυλο, οι ανθρωπιστικές ΜΚΟ και οι τουρίστες βιώνουν αυτή την 'συνοριακή ζώνη'...
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα.