Σε σενάριο Anna Bartalini, Flavia Ceccarelli και Emma Santanach.
Πού φαντάζεστε στο μυαλό σας όταν ακούτε τη λέξη “πατρίδα”; Τι κάνει τον τόπο που φαντάζεστε τόσο οικείο και τι είδους συναισθήματα σας προκαλεί; Προφανώς, απλές ερωτήσεις όπως αυτές μπορεί να είναι δύσκολο να απαντηθούν από άτομα με προσφυγικό υπόβαθρο, ειδικά από την παλαιστινιακή κοινότητα και τις νεότερες γενιές της.
Σήμερα, Αυτή η κοινότητα αποτελείται από περισσότερα από 5 εκατομμύρια, μετρώντας μόνο όσους είναι εγγεγραμμένοι στην UNRWA, την Υπηρεσία Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες. Ένας αριθμός που περιλαμβάνει τους επιζώντες της Νάκμπα και τους απογόνους τους - οι περισσότεροι από τους οποίους δεν έχουν πάει ποτέ στην Παλαιστίνη. Σήμερα, οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες βρίσκονται κυρίως στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τη Γάζα, καθώς και σε γειτονικές αραβικές χώρες όπως ο Λίβανος, η Ιορδανία και η Συρία.
Συνεχίζοντας τη σειρά μας από Πληροφορίες από τον OCC, σε αυτό το δεύτερο άρθρο διερευνούμε τη σχέση που έχουν οι εκτοπισμένοι νέοι Παλαιστίνιοι, που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε καταυλισμούς προσφύγων ή στη διασπορά, με την Παλαιστίνη και το αίσθημα ταυτότητάς τους. Θα ανατρέξουμε στο πώς το αίσθημα του ανήκειν στην Παλαιστίνη μπορεί να κατασκευαστεί μέσα από τρεις διαφορετικές φωνές, παρέχοντας παράλληλα μια επισκόπηση της κατάστασης των Παλαιστινίων προσφύγων σε διάφορες αραβικές χώρες.
75 χρόνια από την “Καταστροφή”
Μαχντί είναι ένας Παλαιστίνιος σκηνοθέτης που γεννήθηκε στο Ντουμπάι. Κρατάει γλυκόπικρες αναμνήσεις από το Άιν αλ-Χιλβέ, το μεγαλύτερο στρατόπεδο παλαιστινιακών προσφύγων στον Λίβανο, όπου συνήθιζε να ταξιδεύει κάθε καλοκαίρι για να επισκεφτεί τους παππούδες και τους φίλους του. “Είναι το μέρος όπου γεννήθηκαν οι γονείς μου και είναι ό,τι πιο κοντινό σε μια αίσθηση πατρίδας είχα ποτέ”, λέει ο Μαχντί για το στρατόπεδο. Μέσα στα τείχη του στρατοπέδου, μεγάλωσε ακούγοντας τις νοσταλγικές αναμνήσεις και τις ιστορίες των συγγενών του για τη ζωή τους στην Παλαιστίνη και την παλαιστινιακή αντίσταση. ’Αργότερα ανακάλυψα ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν το σπίτι μας, αλλά ένα προσωρινό σπίτι κρίσης“, προσθέτει.
Δεν ήταν το σπίτι μας, αλλά ένα προσωρινό σπίτι έκτακτης ανάγκης που χτίστηκε λόγω μιας τραγωδίας που είχε συμβεί.
Μαχντί, για τον παλαιστινιακό προσφυγικό καταυλισμό Άιν αλ-Χιλβέ (Λίβανος)
Ο Μαχντί αναφέρεται στην Παλαιστινιακή Νάκμπα – την “Καταστροφή” – που συνέβη στις 15 Μαΐου 1948. Η Νάκμπα είναι η επέτειος της δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ στην ιστορική Παλαιστίνη. Ένα επεισόδιο που σηματοδότησε την εκδίωξη εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων από την πατρίδα τους, ιδίως των πρώτων 700.000 από τους πολλούς περισσότερους που ακολούθησαν.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες του Οσάμα ήταν επίσης μεταξύ αυτών των ανθρώπων. Αναζήτησαν καταφύγιο στη Συρία και εγκαταστάθηκαν στο Αλ Γιαρμούκ, όπου κατοικεί η μεγαλύτερη κοινότητα παλαιστινίων προσφύγων στη Συρία πριν από τον πόλεμο του 2011. Οσάμα, Ο , ένας Παλαιστίνιος δημοσιογράφος με έδρα τη Νορβηγία, γεννήθηκε σε αυτό το στρατόπεδο προσφύγων. “Είναι ένα γκρίζο μέρος, αλλά ξέρετε τι το κάνει ξεχωριστό; Ότι είναι μια ζωντανή ανάμνηση της Παλαιστίνης και μια καθημερινή υπενθύμιση ότι είσαι πρόσφυγας”, εξηγεί. Από παιδί, έμαθε τα ονόματα των περισσότερων παλαιστινιακών χωριών χωρίς να έχει πάει εκεί, επειδή ήταν γραμμένα στους τοίχους του στρατοπέδου στους δρόμους.
Το Γιαρμούκ είναι μια καθημερινή υπενθύμιση ότι είσαι πρόσφυγας και δίνεις έναν αγώνα που στην πραγματικότητα είναι να επιστρέψεις στην πατρίδα σου.
Οσάμα, στον παλαιστινιακό προσφυγικό καταυλισμό Αλ-Γιάρμουκ (Συρία).
Για τον Οσάμα, στον αγώνα, η εκπαίδευση ήταν ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που είχε για να διατηρήσει την παλαιστινιακή ταυτότητα και αξιοπρέπεια απέναντι στην ανιθαγένεια. “Εγώ, μαζί με πολλά άλλα παιδιά στην ηλικία των πέντε ετών, γνώριζα πολύ καλά πόσο σημαντική είναι η εκπαίδευση. Είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του πολιτισμού, της κυριαρχίας και της αξιοπρέπειας κάποιου”, εξηγεί. “Γεννιέσαι ως άπατρις. Βρίσκεσαι στη Συρία και ξέρεις ότι όλη σου η ζωή θα είναι στην πραγματικότητα στη Συρία, επειδή δεν μπορείς να φύγεις από αυτή τη χώρα. Έτσι, πρέπει να κάνεις ό,τι μπορείς για να πετύχεις σε αυτήν την κοινότητα”.”
Για πολλούς Παλαιστίνιους, όπως ο Μαχντί και ο Οσάμα, η σύνδεσή τους με την Παλαιστίνη συνδέεται με το δικαίωμα επιστροφής και την προσήλωση στη δικαιοσύνη. Τα στρατόπεδα παλαιστινιακών προσφύγων, όπως το Γιαρμούκ και το Άιν αλ-Χιλβέ, χρησιμεύουν ως ζωντανές υπενθυμίσεις της ιστορίας και του πολιτισμού τους, με σχολεία που έχουν πάρει το όνομά τους από παλαιστινιακά χωριά και γκράφιτι στους τοίχους με εικόνες Παλαιστινίων ηγετών και σύμβολα αντίστασης.
Σε αντίθεση με την πρώτη γενιά Παλαιστινίων προσφύγων, οι οποίοι έχουν μια φυσική μνήμη της πατρίδας τους, η δεύτερη και η τρίτη γενιά δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ τη χώρα. Οι περισσότεροι από αυτούς έχτισαν την εικόνα τους για την Παλαιστίνη κατά την παιδική τους ηλικία μέσα από τις αναμνήσεις των οικογενειών τους, καταλήγοντας να δημιουργούν στο μυαλό τους αυτό που ο Μαχντί περιγράφει ως “μυθολογικό μέρος, σαν χαμένο παράδεισο”. Ωστόσο, όταν Παλαιστίνιοι που γεννήθηκαν στο εξωτερικό καταφέρνουν να επισκεφθούν την Παλαιστίνη, η πραγματικότητα είναι διαφορετική από αυτήν που κατασκευάζεται στη φαντασία τους. “Υπάρχει κάτι τόσο οικείο και τόσο παράξενο ταυτόχρονα. Είναι μια σύγκρουση αναμνήσεων και πραγματικότητας”. Για τον Μαχντί, ένιωθε σαν να βρισκόταν στο μέρος όπου υποτίθεται ότι ένιωθε σαν στο σπίτι του, αλλά ταυτόχρονα ένιωθε σαν ένας εντελώς ξένος.
Η κατανόηση της ταυτότητάς του ήταν επίσης αυτό που παρακίνησε τον Μαχντί να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του στην Άιν αλ-Χιλβέ.
‘Το ’Ένας Κόσμος που Δεν Είναι Δικός μας» είναι ένα οικείο, χιουμοριστικό πορτρέτο τριών γενεών εξόριστων στον προσφυγικό καταυλισμό Άιν αλ-Χιλβέ στο νότιο Λίβανο.
Δείτε το επίσημο τρέιλερ του ντοκιμαντέρ! →
Μετάδοση ευαισθητοποίησης και δικαίωμα επιστροφής
“Οι νεότερες γενιές επανασυνδέονται με τον σκοπό τους, παρόλο που η κατάσταση είναι τόσο δύσκολη”, αρχίζει να εξηγεί Αλγουαλίντ, ο οποίος εδρεύει στον Λίβανο και ειδικεύεται στην κατάσταση των Παλαιστινίων προσφύγων στις αραβικές χώρες. Σύμφωνα με αυτόν, “οι Παλαιστίνιοι μεταδίδουν την ευαισθητοποίησή τους στις νέες γενιές και η συζήτηση αφορά το δικαίωμα επιστροφής, επομένως οι νέοι είναι έτοιμοι να το υπερασπιστούν”.
Ο Alwaleed αναφέρεται στο δικαίωμα επιστροφής ως αυτό που ενώνει όλες τις εξόριστες γενιές, ακόμη και εκείνους που δεν γνωρίζουν την Παλαιστίνη φυσικά. Το δικαίωμα επιστροφής είναι μια αρχή του διεθνούς δικαίου που διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε ατόμου να επιστρέψει οικειοθελώς στη χώρα καταγωγής ή υπηκοότητάς του. Διατυπώνεται σε διάφορες σύγχρονες συνθήκες και συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένων η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948. Πιο συγκεκριμένα, το Άρθρο 13 αναφέρει: “Κάθε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να εγκαταλείψει οποιαδήποτε χώρα, συμπεριλαμβανομένης της δικής του, και να επιστρέψει στη χώρα του”.
Ωστόσο, οι νέοι της Παλαιστίνης αντιμετωπίζουν επίσης αρκετές προκλήσεις στη διατήρηση της σύνδεσής τους με τις παραδόσεις και τον πολιτισμό της πατρίδας τους καθώς μεγαλώνουν. Σύμφωνα με τον Οσάμα, η πρόκληση για τους Παλαιστίνιους που μετακόμισαν στην Ευρώπη είναι ακόμη πιο δύσκολη αν λάβουμε υπόψη ότι βρίσκονται μακριά από φυσική άποψη, σε μια διαφορετική ήπειρο. “Στην Ευρώπη, έχεις μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Ενώ κάθε λεπτομέρεια στην Παλαιστίνη έχει τεράστιο αντίκτυπο στη ζωή μας - είτε στην εργασία είτε στο σχολείο στο Αλ Γιαρμούκ - αυτός ο αντίκτυπος είναι σχετικά μικρός στη Νορβηγία”, μοιράζεται ο Οσάμα, ο οποίος ζει αυτή τη στιγμή σε αυτή τη χώρα αφού διέφυγε από τον συριακό πόλεμο. Εξηγεί επίσης ότι η επανάσταση του 2011 προκάλεσε “μια μετατόπιση” στην συριακή του ταυτότητα, κάνοντάς τον να γίνει πιο συνειδητοποιημένος και περήφανος γι' αυτήν.
Η ταυτότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με παράγοντες που αφορούν το συγκεκριμένο πλαίσιο και τη γεωγραφική περιοχή, γεγονός που καθιστά δύσκολο για τους Παλαιστίνιους νέους να τη βιώσουν. Η κατανόηση της ταυτότητάς του ήταν επίσης αυτό που ώθησε τον Μαχντί να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για την οικογένειά του και τη ζωή του στην Άιν αλ-Χιλβέ. “Ήταν περισσότερο μια επείγουσα ανάγκη να κατανοήσουμε τα πράγματα και να βάλουμε τον τόπο σε μια σωστή μορφή”. Ο Μαχντί ονόμασε την ταινία. Ένας Κόσμος που δεν είναι δικός μας. “Νιώθω πραγματικά ότι η σύνδεσή μου με τον τόπο είναι οι άνθρωποι. Έτσι, όταν ο παππούς μου δεν θα υπάρχει πια, δεν θα έχω κανένα λόγο να επιστρέψω εκεί”, καταλήγει.
Φέτος συμπληρώνονται 75 χρόνια από τον μαζικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων, γνωστό ως Νάκμπα. Για αυτόν τον λόγο, κατά τη διάρκεια του Μαΐου, θα μοιραστούμε περιεχόμενο και υλικό για να μάθουμε περισσότερα σχετικά με πρωτοβουλίες υποστήριξης της παλαιστινιακής κοινότητας.
Σαρώστε αυτόν τον κωδικό QR για να ανακαλύψετε όλες τις προτάσεις μας! →
