Γράφει η Αλεχάντρα Ματέο.
Η 14η Ιουνίου ήταν η ημέρα που η ελληνική κυβέρνηση άλλαξε τις πολιτικές και τις διαδικασίες της για τη μετανάστευση, τουλάχιστον για τους επόμενους μήνες. Το σημείο καμπής, το οποίο έγινε διεθνώς γνωστό και αντικείμενο πολλαπλών επικρίσεων, ήταν η τραγική βύθιση του υπερφορτωμένου αλιευτικού σκάφους στα ύδατα του Ιονίου τον Ιούνιο του 2022. Ήταν το πιο πολύνεκρο ναυάγιο με πρόσφυγες στα ανοιχτά της Ελλάδας φέτος, με αποτέλεσμα τον θάνατο 78 ανθρώπων. Τα θύματα του πλοίου Μεσσηνία, που απέπλευσαν από τη Λιβύη για να φτάσουν στις ιταλικές ακτές, ήταν κυρίως άνδρες από το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, την Αίγυπτο, τη Συρία και την Παλαιστίνη, οι οποίοι είχαν εγκαταλείψει τις χώρες καταγωγής τους για να βρουν ένα ασφαλές μέρος για να ζήσουν μακριά από βία, φτώχεια και διώξεις.
Μετά από αυτή την τραγωδία, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ κατηγόρησαν τα εγκληματικά δίκτυα και τις τοπικές μαφίες που μεταφέρουν παράνομα ευάλωτους ανθρώπους από χώρες σε σύγκρουση στην Ευρώπη υπό πολύ επικίνδυνες συνθήκες. Παρόλο που η λαθραία διακίνηση μεταναστών θέτει τους ευάλωτους ανθρώπους σε εξαιρετικά επικίνδυνες και μερικές φορές ακόμη και θανατηφόρες καταστάσεις, το κύριο πρόβλημα, σύμφωνα με το Save the Children, εξακολουθεί να έγκειται στο μέγεθος των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες όταν θέλουν να εισέλθουν στην Ευρώπη νόμιμα και με ασφάλεια. Επιπλέον, η εν λόγω ΜΚΟ επεσήμανε ότι η τραγωδία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, καθώς οι αρχές πολλών κρατών μελών της ΕΕ ενημερώθηκαν για τον κίνδυνο στον οποίο βρισκόταν το πλοίο μερικές ώρες πριν ανατραπεί. Παρά την ενημέρωσή τους, καμία αρχή δεν ανέλαβε την κατάσταση και οι άνθρωποι δεν έλαβαν κανενός είδους βοήθεια.
Ως συνέπεια αυτής της αμέλειας εκ μέρους του ελληνικού κράτους και των ευρωπαϊκών αρχών και των συνεχών απωθήσεων στα ύδατα του Αιγαίου και του Ιονίου τον τελευταίο χρόνο, η διεθνής πίεση στη χώρα έχει αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με πρόσφατη οπτικοποίηση δεδομένων που δημοσιεύτηκε από την Πύλη του UNHCR, 18.000 μετανάστες διέσχισαν τη Μεσόγειο Θάλασσα για να φτάσουν στην Ευρώπη κατά το πρώτο τρίμηνο του περασμένου έτους και κατά τη διάρκεια ολόκληρου του έτους 3.231 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ή αγνοήθηκαν στη θάλασσα ταξιδεύοντας από τη βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη.
Έτσι, η Ελλάδα έχει βρεθεί στο επίκεντρο των διεθνών μέσων ενημέρωσης, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των Ευρωπαίων πολιτών, των κρατών της ΕΕ και, κυρίως στην προκειμένη περίπτωση, των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, ιδίως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του θεσμικού οργάνου που είναι υπεύθυνο για τα ευρωπαϊκά κονδύλια που χορηγούνται στις χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Στην πραγματικότητα, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αντιμετωπίσει έντονες πιέσεις από διεθνείς οργανισμούς με στόχο να υιοθετήσει πολιτικές που αποσκοπούν στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα της ΕΕ.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης, όταν κάποιος εισέρχεται σε ελληνικό έδαφος και ζητά άσυλο, οι ελληνικές αρχές οφείλουν να σεβαστούν αυτό το αίτημα. Παρά το γεγονός ότι αυτή η υποχρέωση αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο, οι μετανάστες συνεχίζουν να χάνουν τη ζωή τους στον ωκεανό, καθώς συνήθως αγνοούνται από τα κράτη της Μεσογείου, τα οποία θα έπρεπε να τους προστατεύουν. Πράγματι, η τραγωδία έχει εντείνει τους επικριτές που καταγγέλλουν τον ρατσισμό και τις διακρίσεις εκ μέρους των ελληνικών και ιταλικών αρχών και έχει πυροδοτήσει τη συζήτηση σχετικά με το ποιες ζωές έχουν σημασία και ποιες όχι. Γιατί υπήρχαν τόσοι πολλοί πόροι που στόχευαν στη διάσωση των εξερευνητών του Τιτάνα, αλλά καταβλήθηκαν λίγες προσπάθειες, τον ίδιο μήνα, για τη διάσωση των μεταναστών στη Μεσόγειο;
Τώρα που η FRONTEX έφυγε μετά από εσωτερικές έρευνες, δεν μπορούν να απωθήσουν τόσους πολλούς ανθρώπους και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ελέγξουν τον αριθμό των προσφύγων που εισέρχονται στη χώρα.
Αλέξης Γκάτσης, συντονιστής του OCC Ελλάδας.
Η πρώτη πολιτική απάντηση στην κριτική από τις ευρωπαϊκές χώρες ήταν η αυτόματη διακοπή των επαναπροωθήσεων και η προσωρινή αναστολή των δραστηριοτήτων της FRONTEX (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής). Όπως δήλωσε ο κύριος συντονιστής της OCC Ελλάδας, Αλέξης Γκάτσης, “τώρα που η FRONTEX έφυγε μετά από εσωτερικές έρευνες, δεν μπορεί να επαναπροωθήσει τόσους πολλούς ανθρώπους και έτσι δεν μπορεί να ελέγξει τον αριθμό των προσφύγων που εισέρχονται στη χώρα”. Για την Ελλάδα, ως μία από τις κύριες χώρες υποδοχής στην Ευρώπη όπου διεκπεραιώνονται τα αιτήματα ασύλου, αυτή η είδηση έχει δύο παράλληλες επιπτώσεις.
Αφενός, πολλοί άνθρωποι που αυτή τη στιγμή προσπαθούν να ξεφύγουν από τη βία και τις συγκρούσεις μπορούν πλέον να λάβουν διεθνή προστασία ως αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα αντί να απωθούνται. Από την άλλη πλευρά, πολλοί από αυτούς μεταφέρονται σε καταυλισμούς προσφύγων που είναι ήδη πολύ γεμάτοι. Οι κάτοικοι έχουν συνηθίσει να μοιράζονται πολύ μικρά κοντέινερ, αλλά τώρα η άφιξη νέων μελών έχει αυξήσει τις εντάσεις και τις μάχες μέσα στους καταυλισμούς λόγω της έλλειψης χώρου για όλους. Σύμφωνα με την ACNUR, πέρυσι υπήρχαν περισσότερες από 31.000 γυναίκες, άνδρες και παιδιά που ζούσαν σε μόνο πέντε κέντρα υποδοχής με χωρητικότητα λιγότερων από 6.000 ατόμων. Αυτό συμβαίνει, όπως δήλωσε ο Γκάτσης, επειδή “η Ελλάδα δεν έχει αλλάξει κανένα μέτρο για να φιλοξενήσει σωστά τους νεοφερμένους, αντί να αναβαθμίσει και να επεκτείνει τους καταυλισμούς ώστε να είναι κατάλληλοι για περισσότερους κατοίκους ή να επενδύσει χρήματα στην κατασκευή νέων καταυλισμών”. Ωστόσο, η χώρα λαμβάνει εκατομμύρια ευρωπαϊκά κονδύλια κάθε χρόνο που προορίζονται για τη φιλοξενία προσφύγων.
Ούτε η 7χρονη αδερφή μου δεν νιώθει άνετα να πηγαίνει στην τουαλέτα έχοντας τόσους πολλούς ελεύθερους άντρες τριγύρω.
Αχμάντ, κάτοικος του καταυλισμού προσφύγων της Νέας Καβάλας.
Στη Νέα Καβάλα, οι συνθήκες διαβίωσης έχουν επιδεινωθεί σημαντικά τον τελευταίο μήνα, καθώς ο καταυλισμός δεν είναι προετοιμασμένος να φιλοξενήσει περισσότερους κατοίκους. Οι αιτούντες άσυλο αναγκάζονται πλέον να μοιράζονται κοντέινερ με νέους ανθρώπους, ακόμη και οικογένειες. Ο Ahmad, κάτοικος από το Αφγανιστάν, ζει σε κοντέινερ με τον πατέρα του, τους δύο αδελφούς του και την αδελφή του. Εξηγεί ότι, λόγω του μεγέθους των κοντέινερ, “πολλά νεαρά κορίτσια πρέπει πλέον να ζουν μαζί με ελεύθερους άνδρες που μπορεί να πίνουν ή να καπνίζουν μέσα στο δωμάτιο” και προσθέτει ότι “ακόμα και η 7χρονη αδελφή μου δεν αισθάνεται άνετα να πηγαίνει στην τουαλέτα έχοντας τόσους πολλούς ελεύθερους άνδρες τριγύρω”. Δεν υπάρχει ιδιωτικότητα ή ασφάλεια, καθώς πολλές οικογένειες μοιράζονται πλέον τα μικρά τους δωμάτια, τα μπάνια, τις κουζίνες και τα μικροσκοπικά ψυγεία με αγνώστους. Για τον Ahmad, η ασφάλεια των παιδιών θα πρέπει πάντα να αποτελεί προτεραιότητα λόγω της ευάλωτης θέσης τους. Επιπλέον, δεν είναι όλοι αρκετά τυχεροί ώστε να κοιμούνται μόνοι τους σε ένα κρεβάτι: Πολλοί άνθρωποι πρέπει να κοιμούνται στο πάτωμα επειδή δεν υπάρχουν αρκετά στρώματα για όλους και κάθε δωμάτιο έχει μόνο διπλά κρεβάτια. Ο Ahmad ισχυρίζεται ότι το κύριο πρόβλημα είναι απλώς και δυστυχώς ότι οι κάτοικοι δεν αντιμετωπίζονται ως ανθρώπινα όντα αλλά ως αριθμοί, επομένως, δυστυχώς, κανείς δεν φροντίζει για την ευημερία τους: “Δεν τους νοιάζει αν οι άνθρωποι έχουν κρεβάτι ή στρώμα, απλώς σκέφτονται πόσοι άνθρωποι χωράνε σε ένα κοντέινερ”.
Επιπλέον, η διακοπή των επαναπροωθήσεων στην Ελλάδα θεωρείται γενικά από την ελληνική κοινωνία και τις ΜΚΟ ως προπέτασμα καπνού για να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι η χώρα ανησυχεί πλέον για την ασφάλεια των προσφύγων και να απομακρυνθεί η έντονη κριτική από την ΕΕ και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Είναι πολύ πιθανό η FRONTEX να αρχίσει να εργάζεται ξανά στις ακτές και οι άνθρωποι να επαναπροωθούνται στις χώρες προέλευσής τους όπως συνήθως. Ο Αλέξης Γκάτσης δηλώνει ότι το ελληνικό κράτος δεν στερείται πόρων, αλλά στερείται αισθήματος φροντίδας για τη ζωή των προσφύγων: ’Οι πόροι υπάρχουν, αλλά συχνά δίνονται στις υπηρεσίες που κάνουν επαναπροωθήσεις αντί για τους οργανισμούς και τα ιδρύματα που υποστηρίζουν τους πρόσφυγες“. Δεν υπάρχουν μακροπρόθεσμες λύσεις ή ακόμη και η προθυμία να δοθεί στους αιτούντες άσυλο η ευκαιρία να ζήσουν με αξιοπρέπεια και να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία αφού λάβουν διεθνή προστασία. Οι πόροι παρέχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά τα συστήματα ελέγχου και παρακολούθησης πρέπει να είναι αρκετά αυστηρά ώστε να ωθήσουν την Ελλάδα να επενδύσει τα κονδύλια της ΕΕ στην εγγύηση κατάλληλων θέσεων για τους νεοφερμένους. Διαφορετικά, η Ελλάδα δεν μπορεί ποτέ να είναι μια ασφαλής χώρα για όσους φτάνουν στις ελληνικές ακτές, τα νησιά ή την ηπειρωτική χώρα αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον.
