Στις μέρες μας, περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εκτοπισμένοι σε όλο τον κόσμο με το καθεστώς του ‘πρόσφυγα’. Αυτός ο όρος αναφέρεται σε όλους εκείνους τους ανθρώπους που βρίσκονται εκτός της χώρας καταγωγής τους επειδή θα διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διώξεων.
Κάθε χρόνο, στις 20 Ιουνίου, τιμούμε την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, μια διεθνή ημέρα που έχει καθιερωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη για να γιορτάσουμε το δικαίωμα των προσφύγων να αναζητούν ασφάλεια, προστασία και βοήθεια, “όποιοι κι αν είναι, από όπου κι αν προέρχονται και όποτε αναγκάζονται να φύγουν”. Είναι ένας τρόπος να τιμήσουμε το θάρρος και τη δύναμη εκατομμυρίων ανθρώπων, οι οποίοι, κάθε χρόνο, αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις χώρες καταγωγής τους λόγω συγκρούσεων, διώξεων και βίαιων πλαισίων.
Ταυτόχρονα, η ημέρα αυτή προσφέρει μια ευκαιρία για την ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτό το πολύ ευαίσθητο θέμα, την οικοδόμηση ενσυναίσθησης και κατανόησης και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα οποία πρέπει να βρίσκονται στον πυρήνα κάθε συζήτησης όταν μιλάμε για άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο. Το δικαίωμα στην ασφάλεια υποβαθμίζεται σε:
- Το δικαίωμα στην αίτηση ασύλου. Αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα ανθρώπινο δικαίωμα, που διακηρύσσεται στο Άρθρο 14.1 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο ορίζει ότι κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να ζητά και να απολαμβάνει άσυλο και προστασία από διώξεις σε άλλες χώρες.
- Η ανάγκη για ασφαλή πρόσβαση, πράγμα που σημαίνει ότι τα διεθνή σύνορα πρέπει να παραμείνουν ελεύθερα και ανοιχτά σε όλους τους ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την περιοχή. Πράγματι, όταν οι χώρες κλείνουν τα σύνορά τους, αυτό μπορεί να αναγκάσει τους ανθρώπους που ζητούν άσυλο να επιλέξουν άλλες, πιο επικίνδυνες διαδρομές.
- Κανείς δεν πρέπει να πιέζεται. Δεν μπορούν να αναγκαστούν οι άνθρωποι να επιστρέψουν σε μια κομητεία όπου η ασφάλεια και η ελευθερία τους διατρέχουν κίνδυνο. Εάν κάποιος έχει εγκαταλείψει το σπίτι του για να αναζητήσει ασφάλεια, είναι παράνομο να τον αναγκάσετε να επιστρέψει σε αυτήν τη χώρα εάν η ζωή ή η ελευθερία του διατρέχουν κίνδυνο.
- Καμία διάκριση. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να υφίστανται διακρίσεις κατά τη διέλευση των συνόρων. Πρέπει να τους παρέχεται δίκαιη μεταχείριση, ανεξάρτητα από παράγοντες όπως η φυλή, η θρησκεία, το φύλο ή η χώρα καταγωγής.
- Ανθρώπινη μεταχείριση. Η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός πρέπει να αποτελούν τις βασικές αξίες στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους.
Παρά την ύπαρξη αυτών των δικαιωμάτων, δυστυχώς, το γεγονός ότι γίνονται σεβαστά δεν είναι τόσο προφανές και η πραγματικότητα δεν συμμορφώνεται πάντα με τους κανόνες. Αυτό αποδεικνύεται, για παράδειγμα, από την τρέχουσα ελληνική κατάσταση.. Πολλές αναφορές που έχουν συλλεχθεί από ΜΚΟ και ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγράψει την πρακτική με την οποία, κατά τη διέλευση από την Τουρκία στην Ελλάδα, οι μετανάστες κρατούνται από τις ελληνικές αρχές, με ελάχιστη ή καθόλου πρόσβαση σε φαγητό και νερό, μερικές φορές ξυλοκοπούνται, αναγκάζονται να βγάλουν τα ρούχα τους, τους κλέβουν χρήματα ή άλλα υπάρχοντα και τελικά απωθούνται πίσω στην Τουρκία μέσω του ποταμού Έβρου.
Έχει αναφερθεί ότι Έλληνες αστυνομικοί συνέλαβαν αιτούντες άσυλο λίγες ώρες μετά την άφιξή τους και τους απέλασαν στην Τουρκία., πρώτα σε μεγάλα σκάφη της Ακτοφυλακής και στη συνέχεια σε μικρές φουσκωτές σχεδίες διάσωσης κοντά στα τουρκικά σύνορα.
Με βάση αναφορές, Οι ελληνικές αρχές θα είχαν αναγκάσει περίπου 42.000 αιτούντες άσυλο να επιστρέψουν στην Τουρκία από το 2020 έως τον Μάιο του 2022, και αυτή η κατάσταση συνεχίζεται από το 2008.
Αυτό σημαίνει ότι οι πρόσφυγες έχουν χάσει το δικαίωμά τους να ζητούν άσυλο, ασφάλεια και προστασία στα σύνορα της Ευρώπης και, σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αυτές οι παραβιάσεις πρέπει να αναφέρονται και να καταδικάζονται. Αυτό γίνεται καθημερινά από πολλούς ανεξάρτητους οργανισμούς που καταγράφουν αυτές τις καταστάσεις και ευαισθητοποιούν σχετικά με αυτές τις καταχρήσεις που διαπράττονται από τις αρχές και την αστυνομία, καθώς και από τρίτους. Επομένως, μπορεί να ειπωθεί ότι, παρά τις βιαιότητες και τις παραβιάσεις, ευτυχώς υπάρχει και η άλλη όψη του νομίσματος, που αποτελείται από εκείνους που καταγγέλλουν τις καταχρήσεις, εκείνους που δίνουν μεγάλη προσοχή σε αυτά τα ζητήματα, εκείνους που ευαισθητοποιούν, εκείνους που πιστεύουν στα ανθρώπινα δικαιώματα και τα σέβονται, εκείνους που βοηθούν έμπρακτα και θέτουν την ασφάλεια των προσφύγων πάνω απ' όλα.
Είναι κυρίως ΜΚΟ που, με τον δικό τους μικρό τρόπο, προσπαθούν να κάνουν ό,τι μπορούν για να εγγυηθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ανθρώπινη μεταχείριση και προστασία, διασώζοντας ανθρώπους που έχουν ανάγκη, βοηθώντας τους στην ένταξή τους μετά την άφιξη ή απλώς αναφέροντας αυτές τις βάναυσες καταστάσεις. Η κύρια προτεραιότητά τους είναι να διασφαλίσουν ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εγγυημένα και να κάνουν τις φωνές των προσφυγικών κοινοτήτων να ακουστούν, όχι μόνο αυτήν την ημέρα ή αυτήν την εβδομάδα, αλλά και όλο το χρόνο.
Παρά τη σημασία του έργου που επιτελούν οι ΜΚΟ, η προστασία αυτών των ανθρώπων θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως συλλογική ευθύνη, όπου ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει και να διαδραματίσει τον δικό του ρόλο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να είναι κανείς χρήσιμος: ενημερώνοντας για θέματα μετανάστευσης, ενημερώνοντας για τις δραστηριότητες των τοπικών ΜΚΟ, διαδίδοντας πληροφορίες, συνεργαζόμενος ενεργά, κάνοντας δωρεές κ.λπ. Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι αυτή η ημέρα θα αποτελέσει μια ευκαιρία για τις κοινότητες των προσφύγων να γίνουν ορατές, να ακουστούν, να γίνουν σεβαστές και να βοηθηθούν, και όχι απλώς να παραμείνει ένα σημάδι στο ημερολόγιο.
