Παιδιά Μετανάστες υπό Κρατική “Φροντίδα” στη Θέουτα και τη Μελίγια: Ένα Σύστημα Κενού Προστασίας

Ένα άρθρο γραμμένο από Λύντια Λόου

Η Θέουτα και η Μελίγια είναι μικροί ισπανικοί θύλακες πάνω από το βόρειο Μαρόκο, με μοναδική θέση ως τα μόνα χερσαία σύνορα της Ευρώπης με την Αφρική. Αυτό τα τοποθετεί εντός ενός από τα βασικές μεταναστευτικές οδοί από την Υποσαχάρια Αφρική και τη Βόρεια Αφρική έως την Ευρώπη. Γνωστοί ως οι συνοριοφύλακες του “Φρουρίου Ευρώπης”, οι κινήσεις πέρα από τα σύνορά τους ελέγχονται στενά και ασφαλίζονται σε μεγάλο βαθμό με φράχτες ύψους 10 μέτρων και προηγμένα συστήματα επιτήρησης.¹. Αυτά τα επικίνδυνα ταξίδια από ξηρά ή θάλασσα είναι μόνο η αρχή.; Όσοι επιβιώνουν, ιδιαίτερα τα παιδιά που φτάνουν μόνα τους, αντιμετωπίζονται με ακραία εχθρότητα και περιθωριοποίηση.

Ο ακριβής αριθμός των ασυνόδευτων ανηλίκων που διασχίζουν τα μαροκινά σύνορα προς τους θύλακες είναι ασαφής, καθώς τα παιδιά συχνά ταξινομούνται λανθασμένα ως ενήλικες ή δεν επαληθεύεται η ταυτότητά τους.². Παρ 'όλα αυτά, τα στοιχεία είναι σημαντικά. Οι αρχές στη Μελίγια ανέφεραν ότι περίπου 193 παιδιά μετανάστες φιλοξενούνταν σε κέντρα ανηλίκων τον Μάιο του 2025, ενώ στη Θέουτα, όπου φιλοξενούνται 3% ασυνόδευτων ανηλίκων μεταναστών στην Ισπανία, ο επίσημος αριθμός παιδιών που φιλοξενούνταν μέχρι τα τέλη Ιουλίου αναφέρθηκε σε 528.³. Αυτοί οι θύλακες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά παιδιών υπό κρατική “φροντίδα” μεταξύ των αυτόνομων κοινοτήτων της Ισπανίας.⁴.

Κρατική προστασία και επιχειρήσεις

Οι κύριες εγκαταστάσεις που λειτουργούν για ανηλίκους είναι Σέντρος ντε Μενόρες (κέντρα ανηλίκων), ημι-ανοιχτές εγκαταστάσεις που προορίζονται να προσφέρουν κοινωνική βοήθεια και βασικές υπηρεσίες σε άτομα ηλικίας 12-18 ετών. Ωστόσο, Η παραμέληση, οι απάνθρωπες συνθήκες και ο υπερπληθυσμός ωθούν πολλά παιδιά να ζουν στους δρόμους χωρίς προστασία ή πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Μόλις ζήσουν στους δρόμους, αυτοί οι νέοι δεν έχουν κανένα δίκτυο υποστήριξης και αντιμετωπίζουν προκαταλήψεις από τους τοπικούς κατοίκους και τις αρχές που τους χαρακτηρίζουν εγκληματίες. Αυτή η κατάσταση υποδηλώνει ένα κρατικό σύστημα “φροντίδας” εντελώς άδειο από τη φροντίδα.  

Από την ανάληψη των ευθυνών προστασίας των παιδιών το 1997, η Μελίγια δημιούργησε ένα δίκτυο τριών κέντρων ανηλίκων, τα οποία είναι συνεχώς υπερφορτωμένα, με τον αριθμό των παιδιών μεταναστών υπό φροντίδα να αυξάνεται από περίπου 70 το 1999, ενώ οι κακές συνθήκες και η κακομεταχείριση είναι διάχυτες.⁵. Λα Πουρίσιμα, το πιο διαβόητο από τα κέντρα ανηλίκων της Μελίγια, είναι ένας απομονωμένος πρώην στρατώνας που περιβάλλεται από παραμελημένες περιοχές με καταυλισμούς ενηλίκων. Το προσωπικό του συχνά δεν διαθέτει τους πόρους για να παρέχει

Σέντρος ντε Μενόρες, Θέουτα.

κατάλληλη φροντίδα και υπήρξαν σοβαρές καθυστερήσεις στην επεξεργασία των νομικών εγγράφων για τη νομιμοποίηση του καθεστώτος διαμονής των ανηλίκων. Σε ένα αξιοσημείωτο περιστατικό στο Λα Πουρίσιμα, Οι κρατικές δυνάμεις εισέβαλαν στο κέντρο και χρησιμοποίησαν βία εναντίον αρκετών παιδιών, ισχυριζόμενες ότι ήταν απαραίτητο να ελέγξουν μια ταραχή. Συλλογικοί Τροχοί, μια ΜΚΟ που αναφέρει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττονται κατά μήκος των ισπανικών/μαροκινών συνόρων, εξέφρασε την ανησυχία της ότι Αντί να αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις μέσω εκπαιδευτικών και προστατευτικών προσεγγίσεων κατάλληλων για παιδιά, οι αρχές χρησιμοποιούν μεθόδους καταστολής και κακοποίησης.⁶

Το σύστημα προστασίας των παιδιών της Θέουτα έχει αντιμετωπίσει παρόμοιες επικρίσεις, όπως ανεπαρκείς συνθήκες υποδοχής, αναφορές βίας, έλλειψη ευκαιριών για τα παιδιά να λάβουν εκπαίδευση και επανειλημμένες παραλείψεις στην προσκόμιση δικαιολογητικών για τη νομιμοποίηση του καθεστώτος διαμονής τους. Μόνο ένα κέντρο για ανηλίκους, Λα Εσπεράντσα, λειτουργούσε στη Θέουτα μέχρι τα πρόσφατα εγκαίνια του Πινιέ κέντρο. Άλλα άνοιξαν επίσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, συμπεριλαμβανομένου του Polideportivo habilitado de Santa Amelia– όπου διέμεναν περίπου 200 παιδιά μετά την προσαρμογή του από αθλητικό κέντρο, και Λας Νάβες ντε Ταραχάλ-τρεις πρώην αποθήκες που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως για την αποθήκευση αγαθών, στις οποίες στεγάζονταν περισσότεροι από 400 ανήλικοι το 2021. Αν και προορίζονταν ως προσωρινά κέντρα με σχέδια για τη μετεγκατάσταση των παιδιών σε καταλληλότερες εγκαταστάσεις, λόγω της πολιτικής αντίθεσης σχετικά με τη μεταφορά ανηλίκων σε άλλες ισπανικές περιοχές, τα παιδιά παρέμειναν επ' αόριστον σε αυτές τις άθλιες συνθήκες. Μετά από προσωρινά κλεισίματα, άνοιξαν ξανά χωρίς τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να γίνουν μόνιμες δομές, με προβλήματα όπως έλλειψη αερισμού και παραθύρων θέτοντας σε κίνδυνο την ευημερία των παιδιών⁷.

Προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ανήλικοι μετανάστες

Ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα τη Θέουτα, Κουζίνα Χωρίς Όνομα, εργάζεται για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις συνθήκες που βιώνουν τα παιδιά μετανάστες στα κέντρα ανηλίκων και την υποστήριξη όσων ζουν στους δρόμους. Σε μια συνέντευξη, εξήγησαν την πραγματικότητα της ποινικοποίησης και της τιμωρίας των ασυνόδευτων παιδιών μεταναστών στον θύλακα. Για παράδειγμα, εξήγησαν ότι το Κέντρο ντε Πούντα Μπλάνκα, ένα “”Κέντρο Αναμορφωτηρίου», λειτουργεί ως φυλακή, όπου τα παιδιά που στεγάζονται σε κέντρα ανηλίκων μετακινούνται αυθαίρετα και κρατούνται για συμπεριφορά που θεωρείται ’προκλητική“. Μετά από δίκη, στην οποία τα παιδιά δεν έχουν πρόσβαση σε νομική υποστήριξη ή σε μεταφραστή, μπορούν να κατηγορηθούν για παραμονή εκεί έως και έξι μήνες και ορισμένα υπόκεινται τακτικά σε σωματική τιμωρία. Αυτό υπογραμμίζει ότι δεν έχουν γίνει αλλαγές από την επίσκεψη του Συνηγόρου του Πολίτη το 2022, η οποία επιβεβαίωσε ότι υπήρξαν αποτυχίες στα πρωτόκολλα εισαγωγής, στην προσαρμογή της φροντίδας στις συγκεκριμένες ανάγκες και στη χρήση βίας και περιοριστικών μέτρων.⁸.

“Και όταν κάποιος κάνει κάτι πολύ κακό, ή αυτό που θεωρεί πολύ κακό, τον βάζουν στην Πούντα Μπλάνκα”. “Απλώς έχουν βαρεθεί τα παιδιά και τα βάζουν στην Πούντα Μπλάνκα».

“Τα παιδιά, όταν βγαίνουν από το κέντρο, είναι διαφορετικά. Είναι πολύ υποτακτικά. Η προσωπικότητά τους αλλάζει.”

Λόγω των άθλιων συνθηκών που επικρατούν στα κέντρα ανηλίκων, ένας σημαντικός αριθμός ασυνόδευτων παιδιών καταλήγει να ζει στους δρόμους της Θέουτα και της Μελίγια.. Δεν καλύπτονται οι βασικές τους ανάγκες. Συχνά κοιμούνται κάτω από αυτοσχέδια καταλύματα, καταφεύγοντας στο να ζητούν χρήματα από τους ντόπιους για φαγητό ή για να στείλουν χρήματα στις οικογένειές τους. Η ζωή στους δρόμους χαρακτηρίζεται επίσης από βία και χρήση ναρκωτικών, όπως εξήγησε το No Name Kitchen, “Υπάρχουν πολλοί καβγάδες, πολλά προβλήματα. Αλλά φυσικά, συμβαίνουν στον δρόμο. Δεν είναι το καλύτερο σενάριο για ένα παιδί.” 

Πέρα από αυτές τις άμεσες απειλές, υπάρχει και συστημική αμέλεια. Στη Μελίγια, οι ανήλικοι που δεν επιστρέφουν στο κέντρο μέχρι τα μεσάνυχτα συχνά χαρακτηρίζονται απλώς ως “εκούσια απόντες”, με τα επίσημα πρωτόκολλα αναζήτησης σπάνια να ενεργοποιούνται.⁹. Αντίθετα, στη Θέουτα, οι αστυνομικοί προσπαθούν τακτικά να επιστρέψουν τα παιδιά μετανάστες που ζουν στους δρόμους στα κέντρα, αλλά οι ανήλικοι φεύγουν για να αποφύγουν να ξαναζήσουν την κακοποίηση και την παραμέληση που αντιμετώπισαν εκεί. Σύμφωνα με το No Name Kitchen, αυτές οι προσωπικότητες εξουσίας, όπως και το κοινό, συχνά αντιλαμβάνονται τα παιδιά που ζουν στους δρόμους ως εγκληματίες, υποθέτοντας ότι μόνο τα “κακά” καταλήγουν σε τέτοιες επισφαλείς καταστάσεις.

“Αν υπάρχει ένα παιδί που παίρνει ναρκωτικά, είναι επειδή κάτι δεν λειτουργεί»“.».

Ένα περαιτέρω κρίσιμο ζήτημα προκύπτει όταν οι ανήλικοι γίνονται 18 ετών και δεν βρίσκονται πλέον υπό κρατική προστασία, ex-tutelados. Ενώ δικαιούνται κάρτα διαμονής για να νομιμοποιήσουν την κατάστασή τους και να αναζητήσουν εργασία, αυτή η διαδικασία συχνά καθυστερεί για μήνες, κατά τη διάρκεια των οποίων εγκαταλείπονται εντελώς από το κράτος. Αν και υπάρχει ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός στη Θέουτα που παρέχει υποστήριξη σε ex-tutelados, Σαν Αντόνιο, έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει μόνο 10 άτομα κάθε φορά. Αυτή είναι μια δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι νέοι μετανάστες και στις δύο αυτόνομες πόλεις, και σε ορισμένες περιπτώσεις οι 18χρονοι δεν λαμβάνουν ποτέ άδεια παραμονής.

Οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στη Θέουτα και τη Μελίγια διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην αποκάλυψη των πρακτικών των προσωρινών κέντρων επανεγκατάστασης παιδιών και στην υποστήριξη των ασυνόδευτων ανηλίκων που ζουν στους δρόμους. Κουζίνα Χωρίς Όνομα είναι μία από τις λίγες πηγές υποστήριξης για ανηλίκους μετανάστες στη Θέουτα, οι οποίοι εγκαταλείπονται από το κράτος και παραβλέπονται από άλλους μεγαλύτερους οργανισμούς. Παρέχουν βασικές υπηρεσίες και είδη πρώτης ανάγκης για τα παιδιά στους δρόμους, συμπεριλαμβανομένης της ιατρικής βοήθειας και της ένδυσης και, με τη συνεργασία των Λούνα Μπλάνκα, διανέμουν τρόφιμα. Δραστηριότητες όπως Τα πικνίκ, οι ποδοσφαιρικοί αγώνες και οι εκδρομές στην παραλία παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στο έργο της No Name Kitchen καθώς δημιουργούν χώρους όπου τα παιδιά αισθάνονται ασφαλή και μπορούν να εμπιστευτούν τους εθελοντές. 

Τι μπορεί να γίνει;

Μέσω της συγκέντρωσης Αναφορές για τις εμπειρίες των παιδιών, το No Name Kitchen είναι σε θέση να κάνει συστάσεις στην Area de Menores. Η κυβερνητική υπηρεσία ανηλίκων της Θέουτα, ή για παράδειγμα, αφού διαβίβασε τα σχόλια που είχε λάβει σχετικά με ένα κέντρο χωρίς παράθυρα και ζεστό νερό, εφαρμόστηκαν βελτιώσεις. Σημαντικό είναι ότι, Οι μαρτυρίες των παιδιών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση παραβιάσεων δικαιωμάτων και την εκπόνηση εκθέσεων υπεράσπισης, με στόχο την προώθηση πολιτικής δράσης και την ευαισθητοποίηση του κοινού. Για το No Name Kitchen, αυτό είναι το κλειδί για την αλλαγή των προκαταλήψεων κατά των ασυνόδευτων παιδιών μεταναστών στη Θέουτα και τη Μελίγια., 

“Νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι να αλλάξουμε τον λόγο που υπάρχει γι' αυτούς”.”

“Υπάρχουν σίγουρα πολλές παρανοήσεις. Και πολύς ρατσισμός.”

Ο εκτεταμένος ρατσισμός και η αντίληψη των ανηλίκων ως προβλήματος στους θύλακες επιδεινώνεται από τους πολιτικούς και τα μέσα ενημέρωσης, γεγονός που συμβάλλει στην μια απροθυμία να γίνουν θετικές αλλαγές σε ένα σύστημα περίθαλψης που απαιτεί επείγουσες μεταρρυθμίσεις. Το κρίσιμο έργο τοπικών οργανισμών όπως το No Name Kitchen μπορεί να συνεχιστεί μόνο με διαρκή οικονομική υποστήριξη και μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτά τα παιδιά που διασχίζουν αυτά τα σύνορα. 

Όλα τα παιδιά έχουν δικαίωμα στην προστασία. Πρέπει να αμφισβητήσουμε τις αρνητικές αντιλήψεις που τροφοδοτούν την παραμέληση των νέων που μετακινούνται στη Θέουτα και τη Μελίγια και να πιέσουμε για διαρθρωτικές αλλαγές για τη βελτίωση των διαδικασιών εποπτείας και εισόδου στα κέντρα ανηλίκων. Αλλάζοντας τον λόγο και απαιτώντας δράση, μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα σύστημα που πραγματικά φροντίζει τα παιδιά μετανάστες, προσφέροντάς τους μια ευκαιρία για ένα καλύτερο μέλλον.

Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε στο πλαίσιο του CREATE, ενός έργου που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ είναι ένα έργο που στοχεύει στην υποστήριξη ασυνόδευτων ανηλίκων προσφέροντας εξατομικευμένα μαθήματα γλώσσας για να βοηθήσει στην κοινωνική και εργασιακή τους ένταξη.

Η Λυδία είναι μακροχρόνια εθελόντρια ESC στο Open Cultural Center. Το εθελοντικό μας πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης.

1. Godenau, D., López-Sala, A. (2016). Μετανάστευση και Σύνορα: Εμπειρικά Μοτίβα και Θεωρητικές Επιπτώσεις στην Περίπτωση της Ισπανίας. Στο: Domínguez-Mujica, J. (επιμ.) Παγκόσμια Αλλαγή και Ανθρώπινη Κινητικότητα. Πρόοδοι στις Γεωγραφικές και Περιβαλλοντικές Επιστήμες. Springer, Σιγκαπούρη. https://doi.org/10.1007/978-981-10-0050-8_3
   ↩︎
2. Καμινάντο Φροντέρας. Θύματα του Νεκροσυνόρου 2018-2022: Για τη Μνήμη και τη Δικαιοσύνη. Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Caminando Fronteras, Δεκέμβριος 2022, caminandofronteras.org/wp-content/uploads/2023/01/Report-Victims-of-the-necrofrontier-2018-2022.-For-memory-and-justice-EN.pdf-Right-to-life.
   ↩︎
3. Melilla acoge casi siete veces más menores migrantes de los que le orresponden por población”.” Ελ Φάρο ντε Μελίγια, 28 Μαΐου 2025, https://elfarodemelilla.es/melilla-acoge-casi-siete-veces-mas-menores-migrantes-de-los-que-le-corresponden-por-poblacion/; Jones, Sam. “Μετανάστες κολυμπούν από το Μαρόκο στη Θέουτα, καθώς οι αξιωματούχοι λένε ότι ο θύλακας είναι ‘καταβεβλημένος’. The Guardian, 12 Αυγούστου 2025, https://www.theguardian.com/global-development/2025/aug/12/migrants-swim-from-morocco-to-ceuta-as-officials-say-enclave-overwhelmed.
   ↩︎
4. Ιρίδια και Νόβατ. Παραβιάσεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στα Νότια Σύνορα της Ισπανίας 2021-2022: Θεσμικός Ρατσισμός, Σύνορα και Μεταναστευτική Πολιτική. Μάιος 2023, iridia.cat/wp-content/uploads/2023/06/HR-violations-South-Border-2021-22.pdf.
   ↩︎
5. Γκατσότι, Λορένα. Ασυνόδευτα και χωρισμένα από τις οικογένειές τους παιδιά: τα πρότυπα της παιδικής μετανάστευσης αλλάζουν στα νότια ισπανικά σύνορα. Statewatch, 13 Φεβρουαρίου 2023, www.statewatch.org/analyses/2023/unaccompanied-and-separated-children-patterns-of-child-migration-are-changing-at-the-southern-spanish-border/.
   ↩︎
6. Συλλογικοί Τροχοί. Marhaba, violencia politic como producto de la violencia sistémica en Melilla. 2020-2022. Απρίλιος 2023, https://www.solidarywheels.org/informes. ↩︎
7. Maakum Ceuta, No Name Kitchen και Elín. Informe sobre las vulneraciones de derechos de los niños, niñas, adolescentes y jóvenes migrantes en Ceuta. Ιούνιος 2021, observatoriodelainfancia.es/oia/esp/descargar.aspx?id=7521&tipo=documento; Sempere, Antonio. “Η Ceuta vuelve a acoger menores migrantes en las naves industriales del Tarajal”.” Ελ Μούντο, 9 Αυγούστου 2024, https://www.elmundo.es/espana/2024/08/09/66b64ad8e4d4d8fb738b456e.html.
   ↩︎
8.  Ιρίδια και Νόβατ. Παραβιάσεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στα Νότια Σύνορα της Ισπανίας 2021-2022: Θεσμικός Ρατσισμός, Σύνορα και Μεταναστευτική Πολιτική. Μάιος 2023, iridia.cat/wp-content/uploads/2023/06/HR-violations-South-Border-2021-22.pdf
   ↩︎
9. Συλλογικοί Τροχοί. Δρόμος ή επικίνδυνο: αυτό είναι το ερώτημα. 12 Σεπτεμβρίου 2024, https://en.solidarywheels.org/post/street-or-risky-that-is-the-question.
   ↩︎