Ενα άρθρο γραμμένο από τον Nicola Vasini
Στις 23 Νοεμβρίου 2024, περίπου 170,000 Άνθρωποι διαδήλωσαν στο κέντρο της Βαρκελώνης απαιτώντας άμεση μείωση των τιμών ενοικίων και το δικαίωμα σε αξιοπρεπή στέγαση για όλους. Οι διαδηλώσεις στη συνέχεια εξαπλώθηκαν και σε άλλες ισπανικές πόλεις, όπως η Μαδρίτη, η Σεβίλλη και η Βαλένθια. Ένα από τα κύρια αιτήματα της κοινωνίας των πολιτών ήταν η διασφάλιση δίκαιης και χωρίς διακρίσεις πρόσβασης στη στέγαση, ένα πρόβλημα που επηρεάζει όχι μόνο τους αλλοδαπούς κατοίκους, αλλά και τους Ισπανούς πολίτες που ανήκουν σε διαφορετικές εθνοτικές ομάδες και θρησκευτικές μειονότητες.
Διακρίσεις στην αγορά κατοικίας
“Πήγα να επισκεφτώ ένα σπίτι και μόλις με είδε η ιδιοκτήτρια, με ρώτησε: από πού είσαι;” λέει η 30χρονη Άσμα Ναουάζ. “Όταν της είπα ότι ήμουν από το Πακιστάν, το πρόσωπό της άλλαξε και τερμάτισε γρήγορα την επίσκεψη. Ένιωσα πολύ θυμωμένη”.”
Η Άσμα πέρασε έναν ολόκληρο χρόνο στη Βαρκελώνη αναζητώντας ένα σταθερό και ασφαλές σπίτι. “Έφυγα από ένα υπερπλήρες σπίτι όπου δεν ένιωθα ασφαλής ως γυναίκα και αυτό επηρέασε πολύ την υγεία μου”, συνεχίζει. “Μετά έζησα δύο μήνες σε ένα μέρος και τρεις σε ένα άλλο. Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα βρισκόμουν σε μια τέτοια κατάσταση”.”
Ο Μαόντο Κάντε, 22 ετών, εργάτης σε αποθήκη, λέει ότι έχει επίσης υποστεί διακρίσεις όταν αναζητούσε κατάλυμα στη Βαρκελώνη. “Το να βρίσκεις κατάλυμα εδώ είναι τρελό”, λέει. “Σου λένε ότι το δωμάτιο είναι ελεύθερο, αλλά όταν φτάνεις και βλέπουν το χρώμα του δέρματός σου, ξαφνικά σου λένε ότι είναι ήδη κατειλημμένο. Πώς είναι δυνατόν αυτό;”
Ανησυχητικά δεδομένα στην Ισπανία
Η μελέτη “¿Se alquila; Racismo y xenofobia en el mercado del alquiler”, που δημοσιεύτηκε το 2020 από το Σύλλογος Παροχών, αποκαλύπτει μια ανησυχητική πραγματικότητα: από τις 1.000 κλήσεις σε διάφορα μεσιτικά γραφεία σε όλη την Ισπανία, περισσότερες από 70% δέχονται άμεσες διακρίσεις, δηλαδή σεβασμό στη βούληση των ιδιοκτητών ακινήτων να μην ενοικιάζουν σε αλλοδαπούς. Επιπλέον, οι 80% από τους υπόλοιπους 30%, ενώ δεν δέχονται άμεσες διακρίσεις, είναι πρόθυμοι να δεχτούν διαφορετικούς όρους για τους αλλοδαπούς ενοικιαστές από ό,τι για τους Ισπανούς ενοικιαστές, όπως το αίτημα για πρόσθετα έγγραφα, την αύξηση της τιμής ενοικίασης ή την προσφορά στέγασης χαμηλότερης ποιότητας.
“Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια κατάσταση στην οποία μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των μεσιτικών γραφείων με τα οποία επικοινωνήσαμε δεν ασκεί κανενός είδους διάκριση.”
Λέει ο Juande Gómez Montoya, της Asociación Provivienda. “Τα πρακτορεία διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην αγορά ενοικίασης στην Ισπανία: σήμερα, σχεδόν όλες οι ενοικιάσεις γίνονται μέσω αυτών”.”
Δεν είναι μόνο η χώρα καταγωγής κάποιου που καθορίζει τις διακρίσεις, αλλά και οι προκαταλήψεις που βασίζονται στο όνομα ενός ατόμου. Μια μελέτη του Δημοτικού Συμβουλίου της Βαρκελώνης του 2020 “Η γαλοπούλα μπορεί να είναι το όνομα”, αποκάλυψε ότι τα άτομα με τοπικά ισπανικά ή καταλανικά ονόματα είναι 18,8% πιο πιθανό να λάβουν απάντηση από πύλες ακινήτων και, ως εκ τούτου, να έχουν πρόσβαση σε στέγαση από εκείνα με ονόματα αραβικής προέλευσης. “Εδώ δεν εκτιμάται καθόλου το κοινωνικοοικονομικό προφίλ του ατόμου που υποβάλλει αίτηση για στέγαση, ούτε η εθνικότητα, αλλά μόνο το όνομα”, εξηγεί ο Μοντόγια. “Ενώ στην πραγματικότητα, ο Μοχάμεντ μπορεί να είναι εξίσου Ισπανός με τον Χουάν, και ο Χουάν μπορεί να είναι εξίσου ξένος με τον Μοχάμεντ”.”
Επισφαλείς συνθήκες στέγασης
Οι δυσκολίες και η επείγουσα ανάγκη εύρεσης στέγης ωθούν πολλούς ανθρώπους να αποδεχτούν ακραίες συνθήκες, καταλήγοντας σε επικίνδυνες καταστάσεις. “Είχα πολύ άσχημες εμπειρίες και πέρασα πολύ άσχημα”, λέει η Άσμα Ναουάζ, θυμούμενη τον χρόνο που πέρασε ψάχνοντας για ένα σταθερό σπίτι.
“Αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν πολλές επιλογές και μετά αυτό που συμβαίνει είναι ότι καταλήγουν σε κατώτερες των προδιαγραφών κατοικίες, στο δρόμο ή υπενοικιάζουν κατοικίες σε καταχρηστικές τιμές”, προσθέτει ο David Jacue Bretón, συντονιστής του έργου για Οι πρόσφυγες καλωσορίζουν την Ισπανία. Ο σύλλογος βοηθά τους πρόσφυγες και τους εκτοπισμένους να βρουν αξιοπρεπή στέγαση, φέρνοντάς τους σε επαφή με τον τοπικό πληθυσμό. Το Refugees Welcome υποστήριξε τόσο την Asma όσο και τον Maodo στην δύσκολη αναζήτησή τους για δωμάτιο στη Βαρκελώνη.
Ο σύλλογος συνέλεξε επίσης κάποιες συνομιλίες με ιδιοκτήτες που επικοινώνησαν για ενοικίαση δωματίων μέσω Facebook ή Idealista: “Ο σύζυγός μου δεν θέλει Μαροκινούς”, “Από πού είναι αυτό το άτομο;”. Αυτές είναι μόνο μερικές από τις απαντήσεις στο αίτημα για πληροφορίες. Αυτές οι φράσεις αντικατοπτρίζουν μια ευρέως διαδεδομένη πρακτική, παρά το γεγονός ότι οι διακρίσεις λόγω κατοικίας απαγορεύονται από το νόμο.
“Κατά την υποβολή καταγγελίας, είναι σημαντικό να συλλέγονται αποδεικτικά στοιχεία, όπως email και μηνύματα WhatsApp”, λέει ο Juande Gómez Montoya. “Οι καταγγελίες μπορούν να υποβληθούν στο αστυνομικό τμήμα, στο εφημερεύον δικαστήριο ή στο γραφείο καταναλωτών, καθώς η άρνηση παροχής υπηρεσιών αποτελεί παραβίαση του νόμου”. Ωστόσο, η νομική οδός δεν είναι εύκολη. Οι χρονοβόρες διαδικασίες αποθαρρύνουν πολλούς ανθρώπους και είναι επίσης μια επώδυνη διαδικασία”, προσθέτει ο Montoya.
Καταπολέμηση των διακρίσεων στην κατοικία
Εκτός από τις καταγγελίες μεμονωμένων πολιτών, ο ρόλος των θεσμών είναι κρίσιμος για την αντιμετώπιση των διακρίσεων στον τομέα της κατοικίας. “Είναι απαραίτητο για τη δημόσια διοίκηση να δημιουργήσει ειδικά τμήματα που ενημερώνουν τα θύματα διακρίσεων, εκπαιδεύουν το προσωπικό σε αυτόν τον τομέα και ασχολούνται με την εφαρμογή κυρώσεων”, εξηγεί ο Montoya. “Χωρίς ένα αποτελεσματικό σύστημα κυρώσεων, το αίσθημα ατιμωρησίας καταλήγει να τροφοδοτεί περαιτέρω διακρίσεις στον τομέα της κατοικίας”.”
Από το 2022, η Ισπανία διαθέτει ένα σημαντικό νομοθετικό μέσο για την καταπολέμηση των διακρίσεων στον τομέα της στέγασης: το ” Ley Integral para la Igualdad de Trato y la No Discriminación” η οποία αναφέρεται ρητά στο ζήτημα της πρόσβασης στη στέγαση.
Ωστόσο, χωρίς μια ανεξάρτητη αρχή που μπορεί να επιβάλει τον νόμο, να βοηθήσει τα θύματα, να διεξάγει έρευνες και να επιβάλει κυρώσεις, είναι δύσκολο να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά του. Γι' αυτό είναι ζωτικής σημασίας η κυβέρνηση να εγκρίνει τη δημιουργία ενός τέτοιου φορέα το συντομότερο δυνατό”, προσθέτει ο Μοντόγια.
Σε διεθνές επίπεδο, υπάρχουν ήδη καλές πρακτικές σε αυτόν τον τομέα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η Πρόγραμμα Δοκιμών Δίκαιης Στέγασης, που χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Στέγασης και Αστικής Ανάπτυξης (HUD) και οργανώσεις για τα πολιτικά δικαιώματα, απασχολεί εκπαιδευμένους δοκιμαστές για να ελέγχουν εάν οι ιδιοκτήτες ακινήτων, οι μεσίτες ακινήτων και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα συμμορφώνονται με τους νόμους περί δίκαιης στέγασης. Σε περίπτωση παραβίασης, τα αποτελέσματα των ερευνών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την έναρξη επίσημων διαδικασιών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσουν σε κυρώσεις ή νομικές ενέργειες.
Τέλος, δεδομένου ότι τα γραφεία και οι μεσίτες ακινήτων αποτελούν κρίσιμο σημείο πρόσβασης στην αγορά κατοικίας, “είναι σημαντικό να αναμορφωθούν οι απαιτήσεις κατάρτισης για αυτούς τους επαγγελματίες, εισάγοντας συγκεκριμένες ενότητες σχετικά με την απαγόρευση των διακρίσεων και την ίση μεταχείριση”. Καταλήγει ο Juande Gómez Montoya, της Provivienda.
Η Νικόλα ήταν μακροχρόνια εθελόντρια του ESC στο Open Cultural Center. Το εθελοντικό μας πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης.
