ΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΗΝ KELLY LUA
Ένα άρθρο που έγραψε η Rebecca Rapparini
Κέλι Λούα & Open Cultural Center
Κέλι Λούα μας παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Open Cultural Center Spain τον Απρίλιο του 2024 κατά τη διάρκεια της παράστασής της “Yo Mujer Negra”, η οποία ανέβηκε από την θεατρική ομάδα. Νο Σόμος Γουόπι Γκόλντμπεργκ. Κατά τη διάρκεια της παράστασής της, η Κέλι μοιράστηκε με το κοινό την εμπειρία της ως μαύρη γυναίκα σε μια κοινωνία βυθισμένη στις προκαταλήψεις.
Ποιος μας βοήθησε να το κάνουμε αυτό δυνατό
Αυτή η παράσταση άνοιξε έναν χώρο για διάλογο με το κοινό σχετικά με κρίσιμα ζητήματα όπως ο δομικός ρατσισμός, η ταυτότητα και ο αφροφεμινισμός. Η εκδήλωση διοργανώθηκε σε συνεργασία με Espai Jove Palau Alòs και Xarxa BCN Antirumors, και ήταν μέρος του INTEgreat project, μια πρωτοβουλία που στοχεύει στη βελτίωση της ένταξης μεταναστών και προσφύγων σε ευρωπαϊκές πόλεις και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (AMIF). Μπορείτε να ανακαλύψετε όλα τα παραδοτέα αυτού του έργου στο τμήμα Ευρώπης του ιστότοπού μας.
Η Κέλι Λούα είναι Αφροβραζιλιάνα ηθοποιός θεάτρου, σκηνοθέτης και τραγουδοποιός με έδρα τη Βαρκελώνη. Όταν τη ρώτησα αν θα ήταν ανοιχτή σε μια συνέντευξη για το καλλιτεχνικό της ταξίδι, συμφώνησε χωρίς δισταγμό. Αργότερα, στις συζητήσεις μας, έμαθα πόσο την εξαντλεί να την προσεγγίζουν κυρίως για να μοιραστεί την ιστορία της ως μαύρη μετανάστρια στην Ισπανία, μια ιστορία που έφερε στη ζωή στην παράστασή της, “Yo Mujer Negra”. Σε αυτή την παράσταση, ένα έργο που αποτελείται από δραματοποιημένα ποιήματα και τραγούδια, μας αφηγείται την εμπειρία της ως μαύρη γυναίκα σε μια κοινωνία γεμάτη προκαταλήψεις, διεκδικώντας όχι μόνο το δικαίωμά της να υπάρχει, αλλά και την ανάγκη να... γιορτάζω την ύπαρξή της. Μαζί με αυτήν πολλών άλλων.
“Το κοινωνικό θέατρο είναι ζωτικής σημασίας—κάθε είδος κοινωνικής
θέατρο—επειδή είμαστε πολιτικά όντα”.
Καλλιτεχνικά ξεκινήματα
“Η φωνή μου δεν μπορεί πλέον να μείνει σιωπηλή.».
Ξέρω ότι δεν είμαι μόνος επειδή η κραυγή μου είναι παγκόσμια, η μουσική μου είναι μια αιώνια αναζήτηση.”
Το καλλιτεχνικό ταξίδι της Kelly Lua ξεκίνησε όταν ήταν μικρή, φοιτώντας σε ένα σχολείο στο Σάο Πάολο όπου η έκθεση στην τέχνη ήταν σπάνια. Μια μέρα, μια δασκάλα οργάνωσε μια θεατρική παράσταση όπου τα παιδιά θα παρουσίαζαν τηλεοπτικές διαφημίσεις, αλλά εκείνη δεν μπόρεσε να παραστεί. Αυτή η χαμένη ευκαιρία την ενέπνευσε να επανεφεύρει τον εαυτό της και να ζητήσει από τη δασκάλα να παίξει σε μια θεατρική παράσταση, αλλά αντί για διαφημίσεις, δημιούργησε κάτι δικό της. Αυτή η εμπειρία έγινε η πρώτη έκφραση της δικής της μαύρης συνείδησης.
“Πήρα μια κούκλα—όλες οι κούκλες μου ήταν λευκές—και ήταν ένα από αυτά τα κούκλες μωρού χωρίς τρίχες. Έπειτα, της έβαλα μια κάλτσα στο κεφάλι και είπα ότι θα δοκίμαζα ένα μαγικό σαμπουάν που θα έκανε τα μαλλιά της πολύ ίσια. Εδώ στη Βραζιλία τα αποκαλούν ‘πεσμένα μαλλιά’ όταν είναι πολύ ίσια […]. Συμπεριφέρθηκα σαν να δοκίμαζα σαμπουάν και κατέβηκα στο θρανίο, έβαλα την κάλτσα μου στο κεφάλι μου και σήκωσα την άτριχη κούκλα μου. Αυτό συμβόλιζε κάτι που μου είχε ήδη συμβεί. Άνθρωποι είχαν εφαρμόσει προϊόντα στα μαλλιά μου για να τα ισιώσουν […]. Έτσι, έκανα αυτό το σκετς για ένα σαμπουάν που έκανε τα μαλλιά σου τόσο ίσια που σε άφηνε φαλακρό. Φαινόταν αστείο, ο κόσμος γέλασε. […] Ήταν δυνατό γιατί, εκείνη τη στιγμή, έκανα θέατρο χωρίς καν να το συνειδητοποιήσω. Κοιτάζοντας πίσω τώρα, συνειδητοποιώ ότι εκεί ξεκίνησε το ταξίδι μου. Ήμουν τόσο μικρή, ήμουν μόνο δέκα ετών.”
Η ζωή στο θέατρο: από τη Βραζιλία στη Βαρκελώνη
Μετά από αυτό το επεισόδιο, η Κέλι Λούα άρχισε να δείχνει σαφές ενδιαφέρον για το θέατρο. Άρχισε να εξασκείται μέσω δωρεάν μαθημάτων στο Σάο Πάολο, προτού γίνει επαγγελματίας και ενταχθεί σε διάφορες θεατρικές ομάδες.
Ως σκηνοθέτης θεάτρου, ανέπτυξε τη δική της μεθοδολογία που συνδυάζει τεχνικές από το Θέατρο του Καταπιεσμένου, το θέατρο συλλογικής δημιουργίας, το κοινοτικό θέατρο και όλα όσα συνοδεύουν την εμπειρία της ως ακούραστη επαγγελματίας στον τομέα της. Σκηνοθετώντας καταστάσεις καταπίεσης που βιώνουν περιθωριοποιημένες υποκειμενικότητες, προσκαλεί το κοινό να αναλογιστεί την ίδια την έννοια του ‘περιθωρίου’, φέρνοντάς την στη σκηνή και αμφισβητώντας την, αλλάζοντας την οπτική γωνία.
“Σήμερα είμαι επαγγελματίας, αλλά ως επί το πλείστον έχω εργαστεί περισσότερο στο περιθώριο. […] Ακόμα και στη Βραζιλία βίωσα την περιθωριοποίηση. Σε πολλά μέρη δεν μπορούσα να παίξω συγκεκριμένους ρόλους επειδή έλεγαν ότι οι άνθρωποι δεν ήταν ‘για μένα’. Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν επειδή δεν ήμουν αρκετά καλή. Μετά γνώρισα άλλους μαύρους καλλιτέχνες που αντιμετώπιζαν τα ίδια εμπόδια. […] Περιόδευσα στη Βραζιλία κάνοντας μόνος μου θέατρο δρόμου, συμμετέχοντας σε φεστιβάλ και εκπαιδεύοντας όπου έβρισκα ευκαιρίες.”
“Όταν πήγα στη Βαρκελώνη, πήρα μαζί μου τις εκθέσεις μου, κυριολεκτικά κουβαλώντας τες στο αεροπλάνο. […] Το να ξεκινήσω από την αρχή ήταν δύσκολο. Ως μαύρη γυναίκα και μετανάστρια, η τέχνη μου δεν ήταν κατανοητή. Δεν ήξερα πού ήταν τα περιθώρια, οι χώροι με τους οποίους αντηχούσα. Δεν είναι ότι θέλω να μείνω στα περιθώρια. είναι απλώς το σημείο όπου βρίσκω σύνδεση και ταυτότητα. Δυστυχώς, τα περιθώρια είναι ακόμα το σημείο όπου μας βάζει η κοινωνία, αν και στην τέχνη μου εμείς είμαστε αυτοί που βρίσκονται στο επίκεντρο.”
Γιο Μάχερ Νέγκρα
Η καλλιτεχνική καριέρα της Kelly Lua στη Βαρκελώνη συνεχίστηκε μέσα από πολύτιμες συναντήσεις που οδήγησαν σε πρωτοβουλίες με βαθύ κοινωνικό αντίκτυπο. Άρχισε να αναπτύσσει την έκθεση “Yo Mujer Negra”, μια έκθεση που αντικατοπτρίζει την προσωπική της εμπειρία καθώς και ευρύτερα θέματα όπως ο μαύρος φεμινισμός και ο αντιρατσισμός. Είναι μία από τις ιδρύτριες της συλλογικότητας. Τίντα Νέγκρα, μια ομάδα που αποτελείται από μαύρες ηθοποιούς, ηθοποιούς και θεατρικούς δημιουργούς.
“Έτσι είναι το πώς ‘Γεννήθηκε το ’Yo Mujer Negra”. Είχαμε τόσα πολλά να πούμε και, παρόλο που οι φωνές μας μοιράζονται μια συλλογική εμπειρία, είναι επίσης πολύ μοναδικές επειδή κάθε ζωή, κάθε ιστορία, είναι τόσο διαφορετική. […]. Οι ιστορίες μας είναι εντελώς διαφορετικές. Δεν είμαι Ευρωπαία, αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική υποκειμενικότητα […]. Έτσι, ήδη από αυτό το σημείο, οι ταυτότητές μας αποκλίνουν σημαντικά.”
“Η πρώτη σπίθα ήταν αυτή η συνειδητοποίηση. Κοίταξα τους συνεργάτες μου και συνειδητοποίησα: ‘Ουάου, υπάρχουν τόσα πολλά να πω’. Ειλικρινά, είχα κουραστεί να είμαι σιωπηλός., κουρασμένος να βιώνω πράγματα στην απομόνωση. […] Συνειδητοποίησα ότι είχα πολλά να πω και από εκεί ξεκίνησε το έργο. Ένιωσα σαν μόλις έκανα το πρώτο βήμα, όλα άρχισαν να ρέουν. Επίσης, πάντα γράφω τραγούδια - συνθέτω. Έτσι, μετατράπηκε από ποίηση σε ένα έργο με ποίηση και μουσική. Και είναι κάτι ζωντανό επειδή είναι μια πρωτότυπη δημιουργία. Συνεχίζει να εξελίσσεται.”
Η ικανότητα της παράστασης να εξελίσσεται και να προσαρμόζεται σε μεταβαλλόμενες εμπειρίες και θέματα είναι ζωτικής σημασίας για να μπορέσει η Κέλι Λούα να συνομιλήσει με διαφορετικά κοινά σε ποικίλα γεωγραφικά και πολιτισμικά πλαίσια.
“Επίσης, κατάφερα να φέρω την παράσταση στη Βραζιλία, που σημαίνει ότι το έχω ερμηνεύσει στα πορτογαλικά, τα καταλανικά και τα ισπανικά. Κάθε γλώσσα φέρνει κάτι διαφορετικό, επειδή πρέπει να αναζητήσω συγκεκριμένες εκφράσεις και συμφραζόμενα. Ο ρατσισμός, δυστυχώς, είναι παγκόσμιος, αλλά εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε μέρος, με ξεχωριστές φράσεις και κοινωνικά συμφραζόμενα. Αυτό προσθέτει συνεχώς νέες διαστάσεις στην παράσταση.
“Για μένα η παράσταση είναι μια εισπνοή, ένας χώρος για να πω: ‘Κοιτάξτε, αυτή είναι η ζωή μας’. Είναι σαν να ανοίγω τα μάτια των ανθρώπων να αρχίσουν να δημιουργούν ένα ορισμένο επίπεδο επίγνωσης. Δεν είναι απλώς ενσυναίσθηση – είναι αδύνατο να νιώσουμε πλήρη ενσυναίσθηση επειδή βιώνουμε αυτές τις πραγματικότητες στο πετσί μας – αλλά είναι σαν μια κραυγή για βοήθεια.
Όταν τραγουδάω, υπάρχουν πράγματα που φαίνονται τόσο προφανή αλλά δεν είναι. Βλέπω ανθρώπους να αντιδρούν σαν ‘Ουάου, αλήθεια;’ Και σκέφτομαι ‘Αυτή είναι η καθημερινότητά μου’. Πρόκειται για το να σταματήσουμε τη συνεχή δικαιολόγηση των πραγμάτων που συμβαίνουν.”
Η Kelly Lua υπογραμμίζει πώς οι αντιδράσεις διαφέρουν ακόμη και μέσα στον ίδιο θεατρικό χώρο, δηλαδή πώς οι μαύροι και οι λευκοί άνθρωποι αντιδρούν διαφορετικά: από τη μία πλευρά υπάρχει μια διαδικασία ταύτισης, θυμού, απογοήτευσης, ενσυναίσθησης· από την άλλη συναισθήματα ντροπής, αμηχανίας και (στην καλύτερη περίπτωση) αμφισβήτησης. Παρατηρεί ότι στο νεανικό κοινό οι αντιδράσεις είναι πιο ομοιογενείς και πιο κοντά στην οργή και την αγανάκτηση.
Θέατρο ως εκπαίδευση: τίνος ευθύνη;
Εξερευνώντας το έργο της Kelly Lua ως ηθοποιού αλλά και ως ακτιβίστριας, αποκαλύπτεται το πάθος και η υπερηφάνεια που καταβάλλει σε όλα όσα κάνει. Ωστόσο, εκφράζει μια αυξανόμενη αίσθηση κόπωσης απέναντι σε αυτό που αντιλαμβάνεται ως ‘κοινωνικό καθήκον’ να αντιμετωπίζει πάντα τα ζητήματα που έχει τεθεί ενώπιόν της.
“Είμαι κάτι περισσότερο από αυτό. Είμαι κάτι περισσότερο από αυτή την έκθεση. Θέλω να εργάζομαι σε χώρους όπου οι άνθρωποι δεν με αναζητούν μόνο και μόνο επειδή είμαι μαύρη και έχω κάτι να πω. Θέλω να εργάζομαι ως καλλιτέχνης.”
“Πριν αποκτήσω αυτή τη μαύρη συνείδηση, έκανα τέχνη απλώς και μόνο για χάρη της, και μου λείπει αυτή η ελευθερία να δημιουργώ χωρίς να είμαι πάντα δεσμευμένος σε ένα μήνυμα, να ρέω απλώς. Και θέλω επίσης να πληρώνομαι γι' αυτό. Αυτή τη στιγμή, είμαι πάντα επιθυμητός για αυτό που εκπροσωπώ. Θέλω ο κόσμος να με αναγνωρίζει ως καλλιτέχνη και όχι μόνο για τον ακτιβισμό μου.”
Το θέατρο ως εργαλείο κοινωνικής αλλαγής έχει ένα απελευθερωτικό χαρακτηριστικό. Ωστόσο, μπορεί να είναι ασφυκτικό σε ένα κοινωνικό πλαίσιο όπου, ως μαύρη μετανάστρια, η τέχνη σου περιορίζεται στο περιθώριο. Είναι άδικο να περιμένουμε από εκείνους που βιώνουν διακρίσεις και ρατσισμό να φέρουν την ευθύνη της αποδόμησης των στερεοτύπων που τους συνδέονται, προκειμένου να μας κάνουν να αναλογιστούμε τη συμπεριφορά μας και να αμφισβητήσουμε τις ευθύνες μας.
“Το θέμα είναι... Είναι λεπτό, αλλά θα το πω: κάθε Ευρωπαίος έχει ευρωπαϊκή νοοτροπία, ανεξάρτητα από το χρώμα του δέρματός του. Επειδή μεγάλωσε εκεί, έζησε εκεί - άρα είναι έμφυτο. Το ερώτημα αφορά την αποδόμηση που υφίσταται κανείς. [...] Νομίζω ότι η Ευρώπη είναι σαν ένα μωρό - εξακολουθεί να μεγαλώνει, ξέρετε; Χρειάζεται τόση πολλή αποδόμηση για να κατανοήσουμε τα πράγματα.”
Σε αυτή τη διαδικασία, το κοινωνικό θέατρο είναι σίγουρα ένα θεμελιώδες εργαλείο, λόγω της καθαρτικής του επίδρασης, της συναισθηματικής του δύναμης. Ταυτόχρονα, το θέατρο είναι ένας χώρος για την αμφισβήτηση του ρατσισμού, του σεξισμού, για την αντίθεση και τη διαμαρτυρία, για την αντίσταση και τον πολιτικό αγώνα. Όπως μας δείχνει η Kelly Lua: το κοινωνικό θέατρο είναι ένας χώρος φωτός και σκιάς, συνεχούς ισορροπίας, ατομικής και συλλογικής εργασίας, ακτιβισμού και τέχνης.
Ανακαλύψτε περισσότερα από τη δουλειά και τα τελευταία projects της Kelly Lua ακολουθώντας την στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε στο πλαίσιο του Integreat, ενός έργου που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
